Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2011

Με συνάντησα στην Αγιά Σοφιά


Στο Γυμνάσιο, είχαμε μία γηραιά φιλόλογο αδυσώπητα αυστηρή, αιωνίως μαυροφορούσα και εξαιρετικά πατριδολάγνα. Η αφήγηση της ιστορίας ανακατευόταν με μεγάλες δόσεις προπαγάνδας, μεγαλοϊδεατικής ρητορείας και συναισθηματικών εξάρσεων. Με σχεδόν ερωτική έξαψη περιέγραφε για παράδειγμα την είσοδο του Αλκιβιάδη στους Δελφούς ("έκαμε εντύπωση με την κορμοστασιά του και όλοι γυρνάγανε να τον κοιτάξουν τέτοιος άνδρακλας που ήτο" έλεγε χαρακτηριστικά, λες και ήταν εκεί και τα θυμόταν μη-χειρότερα) και κάθε που φθάναμε στο θέμα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, έσπαγε η φωνή της και βούρκωνε το βλέμμα της, ενώ στο τέλος ψέλλιζε χαμηλόφωνα με αναφιλητά "πάλι δικά μας θα'ναι!".


Ανάμεσα στις αφηγήσεις της, μνημόνευε αυτή τη μία επίσκεψη που είχε κάμει στην Κωνσταντινούπολη ("μόνο για τα μνημεία μας τα βυζαντινά και τις εκκλησιές μας τις χριστιανικές! Για τους τουρκαλάδες ούτε δραχμή δε δίνω που να μου κοπεί το χέρι!") και πιο συγκεκριμένα για την είσοδό της στην Αγιά Σοφιά. Όπου καταλαβαίνεις ότι έπεσε κάτω τ'ανάσκελα, άρχισε να κλαίει και να καταριέται τους οχτρούς μας. Μάλιστα, με κάποια πονηράδα στο βλέμμα, μας διηγείτο ότι τη μέρα που πήγε, είχε φροντίσει να φορέσει σκοπίμως ζακέτα με φαρδιά μανίκια και είχε κρύψει κάτω από το δεξί της μανίκι, τη φωτογραφική, για να πάρει μερικές πόζες από τα εναπομείναντα ψηφιδωτά του ναού ("που τ'ασβέστωσαν όλα οι συφοριασμένοι οθωμανοί, ανάθεμά-τους"), καθώς τότες απαγορεύονταν οι φωτογραφήσεις εντός.

Αυτή η περιγραφή μου ήλθε στο μυαλό, καθώς στεκόμουν στην ουρά και περίμενα να ανοίξουν οι πόρτες για να μπω. Ο κόσμος ήτανε πολύς, αλλά ευτυχώς ήμουν αρκετά μπροστά καθώς τα πούλμαν με τους τουρίστες μόλις τότε άρχισαν να καταφθάνουν. Δίπλα μου, ένα ζευγάρι γερμανών διαβάζανε την ιστορία του ναού από ένα χοντρό βιβλίο, με πυκνογραμμένες σελίδες χωρίς εικόνες. Μερικοί πλανόδιοι πωλητές, προσπάθησαν να μου πουλήσουν σταυρουδάκια, χαϊμαλιά και οδηγούς για την Πόλη στα ελληνικά. Λίγο παραπέρα ένας ξεναγός πάσχιζε να συμμαζέψει ένα σκόρπιο ασκέρι από βορειοελλαδίτες ("Δεν σε είπα να μην απομακρύνεσαι από τη μαμά, Γιαννάκη; Εδώ είναι ξένο μέρος, δεν κάνουμε βλακείες!").

Είναι σχεδόν αυταπόδεικτο ότι αν είσαι Έλληνας, έρχεσαι στην Πόλη βασικά για να δεις την Αγιά Σοφιά. Και είναι τέτοιο το ειδικό της βάρος στην εθνική σου συνείδηση, που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα την προσεγγίσεις με δέος και συναισθηματισμό.


Διέσχισα την όμορφη αυλή με τα πολύχρωμα λουλούδια και τα περιποιημένα παρτέρια. Μία τσακίρικη γάτα φωτογραφιζόταν ανηλεώς από τους τουρίστες, καθώς τριγύρναγε αμέριμνη στα απομεινάρια προγενέστερου χριστιανικού ναού, λίγο πριν την είσοδο της Αγιάς Σοφιάς.

Λίγο πριν μπεις, διαπιστώνεις ότι το κυρίως σώμα του ναού πλαισιώνεται από διάφορα συμπληρώματα που έγιναν υπό το φόβο της κατάρρευσης. Άλλωστε είκοσι περίπου χρόνια μετά την κατασκευή της, η Αγιά Σοφιά υπέστη μεγάλη ζημιά από σεισμούς και κατέρρευσε ολόκληρος ο θόλος της, συντρίβοντας τον άμβωνα και την ιερά τράπεζα. Έχει άλλωστε υποστεί πολλά ο ναός, έχει αλλάξει δόγμα (μετά την άλωση από τους Σταυροφόρους, έγινε για κάποιες δεκαετίες καθολικός ναός), έχει αλλάξει θρησκεία (όταν μετατράπηκε σε τζαμί από τους Οθωμανούς), έχει αλλάξει στο εξωτερικό της (με την προσθήκη των μιναρέδων ή των διαφόρων παρακείμενων κτηρίων), έχει αλλάξει στο εσωτερικό της (έχουν ασβεστωθεί οι τοίχοι και έχουν καταστραφεί σχεδόν όλα τα ψηφιδωτά), έχει αλλάξει και χαρακτήρα (δεν είναι ναός σήμερα, αλλά μουσείο).


Εισήλθα στον εντυπωσιακό εσωτερικό νάρθηκα. Το μαρμάρινο δάπεδο, τα υπέροχα διακοσμημένα πλαίσια στους τοίχους και τα παιχνιδίσματα του φωτός που αντιπαλεύει τις σκιές του χώρου, ήδη σου δημιουργούν μία πρόγευση μυσταγωγίας. Εννέα πόρτες οδηγούν στο εσωτερικό του ναού. Από τη μεσαία που είναι και η μεγαλύτερη, εισέρχονταν στις επίσημες τελετές οι βυζαντινοί αυτοκράτορες με απερίγραπτη μεγαλοπρέπεια. Κλείνεις για λίγο τα μάτια και προσπαθείς να σκηνοθετήσεις στο μυαλό σου την εικόνα.   


Το μέγεθος του ναού είναι καθηλωτικό και το αντιλαμβάνεσαι όταν βρίσκεσαι στο κέντρο του και κοιτάζεις ψηλά προς την οροφή και τον κεντρικό θόλο. Όσο υψώνεται το βλέμμα σου, τα πετρώδη χρώματα του περιστυλίου δίνουν τη θέση τους στο αυτοκρατορικό κίτρινο που λούζεται στο φυσικό φως. Η μπλε και κόκκινη μπορντούρα χαράσσει γραμμές και αγκαλιάζει τις καμπύλες, προσθέτοντας μερικές πινελιές κομψότητας και εστετισμού. Οκτώ τεράστιοι δίσκοι έχουν προστεθεί στις κολώνες που στηρίζουν τις κεντρικές αψίδες, αναγράφοντας με χαρακτηριστική καλλιγραφία τις λέξεις "θεός" και "προφήτης" και μνημονεύοντας τους τέσσερις χαλίφες και τους δύο γιους του Αλί.


Ο χώρος φωτίζεται -κατά την πρακτική που ακολουθείται στα μουσουλμανικά τεμένη- με δεκάδες πολυελαίους που κρέμονται από το ταβάνι και φθάνουν σε σχετικά χαμηλή απόσταση από το δάπεδο. Έχεις την αίσθηση ότι ακριβώς επάνω από το κεφάλι σου αιωρείται ένα ιπτάμενο φωτεινό χαλί, επιφυλάσσοντας το ηλιακό φως για τα ανώτερα επίπεδα του κτηρίου. Όσο και να προσπαθήσει το βλέμμα σου να περιλάβει το μέγεθος, στέκεσαι αποσβολωμένος με την αμηχανία που σου δημιουργούν οι μεγάλοι χώροι. Είμαι μικρός, εντέλει.


Η αίσθηση αυτή επιβεβαιώνεται και όταν ανεβαίνεις στο υπερώο και κοιτάζεις προς τα κάτω. Η υπερβατικότητα πλημμυρίζει τη σκέψη σου με εικόνες από αλλοτινές εποχές, με προβληματισμούς για τα τότες και τα τώρα, για την ιστορική πορεία της πολιτιστικής σου (και μου) ταυτότητας. Τα ελάχιστα ψηφιδωτά που διασώζονται στο δεξιό υπερώο, με τα τρία πρόσωπα του Ιησού, της Παναγίας και του Ιωάννη του Βαπτιστή να αναδεικνύονται πάνω στο χρυσό φόντο, σου ψιθυρίζουν πόσο διαφορετική ήταν η εσωτερική όψη της εκκλησίας στις μεγάλες της δόξες επί Βυζαντίου.


Νομίζω ότι η Αγιά Σοφιά, με βοήθησε να κατανοήσω περισσότερο εμένα. Και την ελληνική καταγωγή μου. Και δεν το λέω με καμία διάθεση όψιμης πατριδολατρίας ή θρησκευτικότητας: τα έχω ξεκαθαρισμένα αυτά στη ζωή μου εδώ και χρόνια. Μήτε η θρησκεία με έπεισε ποτές, μήτε η ταμπέλα του πατριώτη έτσι όπως την εννοούν πολλοί. Άσε με να θεωρώ πως και τα δύο τα αντιμετωπίζω πολύ πιο στοχαστικά. Απλώς κατάλαβα λίγο καλύτερα τις κοινωνικές και ιστορικές μας καταβολές, τα πολιτιστικά μας προηγούμενα. Επιβεβαίωσα πράγματα, συνειδητοποίησα άλλα που δεν φανταζόμουν. Κι ξεύρεις κάτι; Έφυγα σοφότερος.

Έτσι, στη συνάντησή της μαζί μου, η Αγιά Σοφιά επιβεβαίωσε το όνομά της.

9 σχόλια :

  1. Πιγκουίνε μου,
    πολύ όμορφη η περιγραφή σου. Και οι φωτογραφίες σου. Μια παρατήρηση έχω να κάνω μόνο. Αναφέρεις: "Νομίζω ότι η Αγιά Σοφιά, με βοήθησε να κατανοήσω περισσότερο εμένα. Και την ελληνική καταγωγή μου". Θεωρώ ότι η Αγια Σοφιά δεν είναι αυτό που θα λέγαμε Ελληνικό Κατασκεύασμα. Κτίστηκε σε μια εποχή που το Βυζάντιο δεν είχε ακόμη απολέσει το ρωμαϊκό του χαρακτήρα. Ο δε Ιουστινιανός Α΄ (Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus), επί των ημερών του οποίου κτίστηκε, δεν ήταν Έλληνας. Ήταν Ιλλύριος. Δηλαδή, όπως θα λέγαμε σήμερα, Αλβανός.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. @Meropi, οι εθνικές ταυτότητες (όπως και τα έθνη-κράτη) είναι σχετικά πρόσφατο ιστορικό φαινόμενο. Μέχρι πριν από δύο-τρεις αιώνες, οι άνθρωποι αυτοπροσδιορίζονταν με βάση τη θρησκεία (π.χ. χριστιανοί, μουσουλμάνοι) και την εξουσία που διαφέντευε τον τόπο τους. Για παράδειγμα οι κάτοικοι των Βαλκανίων που μιλούσαν ελληνικά, θα αυτοπροσδιορίζονταν ως "ελληνόφωνοι χριστιανοί της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας". Και λέω "Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας" διότι όπως σωστά υπονοείς και εσύ, ο όρος "Βυζαντινή Αυτοκρατορία" ανάγεται σε ύστερες αναφορές μελετητών και ουδέποτε χρησιμοποιήθηκε από τους "Βυζαντινούς" (οι οποίοι άλλωστε αυτοαποκαλούνταν "Ρωμαίοι" -και αργότερα "Ρωμιοί").

    Η σημερινή όμως "ελληνική εθνική ταυτότητα" αντλεί την καταγωγή της από αυτό το καζάνι πολιτιστικών επιδράσεων και οι ιστορικές της αναφορές είναι ευδιάκριτες όταν περπατάει κανείς στις λεγόμενες "κοιτίδες" του ελληνισμού (όπως είναι και η Πόλη).

    Όταν λοιπόν στο κείμενο λέω πως κατανόησα καλύτερα την καταγωγή μου, εννοώ πως εντόπισα και ψηλάφισα τις αναφορές εκείνες που συνδιαμόρφωσαν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως κοινωνία τα πράγματα και τον εαυτό μας. Και είναι πολύ διδακτική αυτή η εμπειρία -αλλά θα επανέλθω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Η τελευταία φωτο είναι εντυπωσιακή! Το γατόνι είναι απίστευτο. ;)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Πτηνό, αν υπήρχε μαικήνας στο χώρο των βλογς θα τον παρακαλούσα να χρηματοδοτεί τα ταξίδια σου με την προϋπόθεση, στην επιστροφή να ετοιμάζεις ποστ. Σαν κι αυτό...

    Πολύ το χάρηκα.
    ;-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Την Τράγου εννοείς; (έσπασα το κεφάλι μου)

    Εμείς οικογενειακώς χαρήκαμε που σου άρεσε η πατρίδα, σε είχα συνηθίσει με ευρωπαικό φόντο αλλά τελικά η Ανατολή έχει άλλη μυρωδιά για όλους μας.

    Τσοκ μερσί για το οδοιπορικό στην Πόλη μας!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. @renata, το γατόνι ήταν πολύ μπλαζέ με τον τουρίστα και πολύ δυσκολεύτηκα να στο βγάλω αμφάς.

    @Τσαλαπετεινέ, το πτηνό είναι αποδημητικό (μη σου πω σουρτούκικο) και πολύ απολαμβάνει να κουτσομπολεύει τα πηγαινέλα του.

    @Σουσουράδα, για καλή σου τύχη δεν την είχατε εσείς στο τμήμα σας τη συγκεκριμένη φιλόλογο (αν θυμάμαι καλά). Η Πόλη είναι από τους πιο πολύτιμους προορισμούς μου -οπότε θα διαβάσεις και άλλα ποστς αφιερωμένα σε αυτήν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Είσαι μαέστρος τελικά(μεμκρά λαθάκια),αλλά μαέστρος!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. @7Demons, είμαι μανέστρος! Επίσης, όταν βρεις χρόνο να σκοτώσεις, μπορείς να μπεις στο topic "Κωνσταντινούπολη" του πτηνού (αυτο-διαφήμιση) γιατί όπως σε ξεύρω, θα βρεις διάφορα πραγματάκια που θα σε ενδιαφέρουνε! Τις καλησπέρες μου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Πιγκουίνε έχεις πολύ οξυδερκή λόγο και έξυπνο χιούμορ . Γιατί δε δοκιμάζεις να γράψεις σενάριο για την τηλεόραση; Σοβαρολογώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.

Πιγκουίνος

Ιστολόγια υπάρχουν πολλά. Πτηνολόγιο όμως, ένα!

Life-Style

Popular Posts