Τετάρτη, 23 Μαΐου 2012

Στη Μονή της Χώρας


"Chora Church", είπα στον ταξιτζή κι εκείνος για να σιγουρευτεί αν με καλοκατάλαβε, ρώτησε «Καριγιέ Τζαμί;». «Έβετ, καριγιέ τζαμί», του επιβεβαίωσα κι εγώ.

Κάτσε να σου δώκω το κοντεξτ για να καταλάβεις. Όταν κατασκευάστηκε, η Μονή του Αγίου Σωτήρος εν τη Χώρα βρισκόταν εκτός των τειχών της Πόλης. Επειδής τους αγρούς που βρίσκονταν πέρα από τα τείχη, τους ελέγανε «χώρα», της βγήκε τ’όνομα της Μονής και παρότι τα νέα εκτεταμένα τείχη που ύψωσε αργότερα ο Θεοδόσιος, την περιέλαβαν στα εντός τους, η Μονή το κράτησε το νίκ-νέιμ. Ο πρώτος ναός χτίστηκε στο σημείο αυτό γύρω στα 1080 από τη Μαρία Δούκαινα, πεθερούλα του Αλεξίου Α' του Κομνηνού. Δυόμιση αιώνες αργότερα όμως και επειδής η Μονή είχε πληγεί από τα ρίχτερ και τη φυσική φθορά, απαιτήθηκε ανοικοδόμηση και εκ νέου εικονογράφησή της, την οποία ανέλαβε ο Θεόδωρος Μετοχίτης. Στον οποίο ουσιαστικά χρωστάει η Μονή τη σημερινή της μορφή και εσύ τα πολλά ρισπέκτ για το υπέροχο αποτέλεσμα.


Όπως το ξεύρεις, εγώ δεν είμαι άνθρωπος των εκκλησιών. Δεν με βρίσκεις ποτέ στο στασίδι να παρακολουθώ τη λειτουργία (ούτε καν τη μεγαλοβδομάδα), δεν κάμω ποτές νηστεία, δεν σταυροκοπιέμαι όταν περνάω από ναό, δεν πιστεύω σε ανθρωπόμορφους Θεούς με γενειάδες, μήτε σ’εικόνες που δακρύζουν (εκτός αν τους καθαρίζουνε κρομμύδια). Από τα μικράτα μου, τα είχα ξεκαθαρίσει μέσα μου αυτά τα θέματα και το’χα δηλώσει ευθαρσώς δηλαδή και στην έκτη δημοτικού πως είμαι αγνωστικιστής (ήμουν αφόρητο νήπιο). Και να που στεκόμουν όξω από μία από τις πλέον εμβληματικές εκκλησίες του ορθόδοξου χριστιανισμού, με περιέργεια και ειλικρινές ενδιαφέρον, αλλά και με κάποια συστολή.


Η πρώτη μου εντύπωση ήταν πως από τ' απέξω του, το κτήριο δεν σου κάμει σπουδαία εντύπωση -μήτε με το μέγεθος, μήτε με την αρχιτεκτονική του. Περιπατώντας όμως τριγύρω του, άρχισα να αλλάζω γνώμη. Απεφάσισα πως μου αρέσουν πολύ οι επιφάνειες και τα γήινα, καστανά του χρώματα. Αν μάλιστα καλοπροσέξεις τη Μονή στις λεπτομέρειές της, στον τρόπο που αγκαλιάζονται οι αψίδες και στεφανώνονται με τους τρούλους, το παραδέχεσαι πως είναι τελοσπάντων κομψευάμενη. 


Κι ύστερα, είναι κι αυτός ο τρόπος που παίζει με τα παράθυρα. Κάποιες αψίδες είναι χτισμένες, κάποιες έχουν ανοίγματα, αναμετριέται το κλειστό με τ'ανοιχτό. Γούστο έχει!


Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν την Πόλη, μετέτρεψαν τη Μονή σε ισλαμικό τέμενος, σοβάτισαν το εσωτερικό της, ανακατασκεύασαν τμήμα της για να τη στρέψουν προς τη Μέκκα, ενώ σκώθηκε δίπλα της και ένας μιναρές -που μέχρις τα σήμερα στέκει να υπενθυμίζει εκείνη την περίοδο.


Όμως εκείνο για το οποίο είναι διάσημη η Μονή δεν είναι τ' αμπαλάζ της, αλλά οι θησαυροί που κρύβει στ'απομέσα της. Ανίδεος κι αν είσαι, με το που μπαίνεις, θα το δεις, θα το νιώσεις, θα το αισθανθείς. Πως αντικρίζεις τη βυζαντινή τέχνη στο απόγειό της. Στην κορυφαία και πλέον ξεκάθαρη δήλωση της μοναδικότητάς της. Και σου το λέω με την ειλικρίνεια ενός ανθρώπου που ουδέποτε εκτίμησε ιδιαίτερα τη βυζαντινή εικονογραφία, που ανέκαθεν έβρισκε πληκτικές τις δισδιάστατες απεικονίσεις της, που θεωρούσε απερίγραπτη την εμμονή της με τη θρησκευτική θεματολογία.


Όμως πουθενά αλλού δεν είδα να αποτυπώνεται με τόση αρμονία η αναλογία του σώματος, να χορογραφούνται με τέτοια σκηνοθεσία οι μορφές στις απεικονίσεις, να χρησιμοποιούνται με τέτοια ζωντάνια τα κόκκινα, τα γαλάζια και τα χρυσαφιά.




Και όλα αυτά λουσμένα στο φως που χύνεται μέσα από τα παράθυρα και χαϊδεύει τους τοίχους, τις κόχες, τις εικόνες και τα μωσαϊκά.


Το ενδιαφέρον μου σύντομα στράφηκε σε μία από τις πλέον δεσπόζουσες απεικονίσεις του Ιησού που συνοδεύεται από την επιγραφή "η Χώρα των Ζώντων". Λίγο παραδίπλα στη μορφή της Παναγίας αναγραφόταν η ακόμα πιο αινιγματική φράση "η Χώρα του Αχωρήτου". Καταλαβαίνεις, ότι μου καρφώθηκε στο μυαλό η απορία για το τι σημαίνουν οι φράσεις και δεν θα ησύχαζα αν δεν διαλεύκαινα το μυστήριο!


Challenge accepted! Ανέτρεξα στους οδηγούς, τα βιβλία και τις σημειώσεις μου. Και το συμπέρασμα είναι το εξής: η πρώτη επιγραφή υπονοεί ότι ο Ιησούς είναι καθ'αυτός, η χώρα των ζώντων. Υπό την έννοια ότι -σύμφωνα πάντα με τη θεολογική ερμηνεία- προσφέρει και νοηματοδοτεί τη ζωή (φαντάζομαι μέσα από την πίστη και την ευσέβεια). Από την άλλη, η λέξη "αχώρητος" προσδιδόταν στο Θεό (=δεν χωράει πουθενά)! Aλλά ο Ιησούς κυοφορήθηκε στη μήτρα της Παναγίας, που σημαίνει ότι περιλήφθηκε εντός της. Εξού και η Θεοτόκος συνοδεύεται από τον τίτλο "Χώρα του Αχωρήτου".

Μην είδα ξαφνικά μέσα από αυτές τις ερμηνείες την ορθοδοξία με διαφορετικό μάτι; Μην ασπάστηκα εν τω μέσω της Μονής τη χριστιανική πίστη σε μία στιγμή αποκάλυψης και αυτοσυνειδησίας; Εντάξει μην ανησυχείς, τίποτα από αυτά δεν συνέβη. Απλώς απέμεινα εκεί να κοιτάζω εντυπωσιασμένος τις μορφές και να αναστοχάζομαι το παιχνίδι των λέξεων και των εννοιών.


Όταν εντέλει μετά από αρκετή ώρα βγήκα από τη Μονή, το βλέμμα μου έπεσε στην Αϊσέ που κατηφόριζε το αντίκρυ σοκάκι. Φορούσε μαντίλα στο κεφάλι, φαρδύ παντελόνι και από πάνω εκείνη τη μακριά ρόμπα που μοιάζει με καμπαρτίνα και που φοριέται πολύ αν είσαι φανατική ισλαμίστρια που σέβεσαι τον εαυτό σου. Σκέφθηκα πως όλα όσα έβλεπα τριγύρω αποτελούσαν μέρη της Χώρας των Ζώντων: τα σπίτια, τα δέντρα, οι άνθρωποι. Οι παρουσίες. Αλλά στη συνεχή μου αναζήτηση, στην προσωπική μου διαδρομή, άλλο τόσο νόημα προσθέτει και η Χώρα του Αχωρήτου. Εκεί που κατοικούν οι άχωρες μνήμες, οι ιδέες και τα συναισθήματα. Οι απουσίες.


Ικανοποιημένος από την προσωπική ερμηνεία που έδωκα στις λέξεις, συνέχισα να παρακολουθώ την Αϊσέ. Κατηφόρισε προς την πλευρά του ναού, έριξε ένα βιαστικό βλέμμα προς τους τουρίστες που κάθονταν στα περβάζια να ξαποστάσουν, έστριψε αριστερά και χάθηκε μέσα στα ήσυχα στενά.

7 σχόλια :

  1. Καλαμιά στον Κάμπο23 Μαΐ 2012, 2:38:00 μ.μ.

    Πώς και φαίνονται αυτές οι αγιογραφίες αφού οι Τούρκοι σοβάτισαν το εσωτερικό;΄Εχουν αρχίσει να αφαιρούν το σοβά;
    Και χρησιμοποιούν ως τόπο λατρείας ένα μέρος με χριστιανικές αγιογραφίες ή είναι μόνο μουσειακός χώρος;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. @Καλαμιά στον Κάμπο, παρότι σημαντικό μέρος του διάκοσμου της Μονής καταστράφηκε, το 1948 ξεκίνησε μία προσπάθεια αποκατάστασης και αναστήλωσης του μνημείου. Από το 1958 η Μονή λειτουργεί ως μουσειακός χώρος, με σχετικά φροντισμένους κήπους, μαγαζάκι με μεμοραμπίλια (εντός του ναού δυστυχώς) και αρκετούς τουρίστες να το επισκέπτονται καθημερινώς. Νομίζω το εντάσσουν στο πρόγραμμά τους και τα περισσότερα γκρουπς επισκεπτών από την Ελλάδα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Οι Τούρκοι εδώ και χρόνια έχουν αρχίσει να αφαιρούν τους σοβάδες,διότι πλέον ο Ναός είναι Ιστορικό Μνημείο,ξανθιά μου καλαμιά...

    Πουλί,στο τσακ γλύτωσες τον αφορισμό γι΄αυτά που γράφεις(άκου εκεί ο Κύριος να νοηματοδοτεί τη Ζωή μέσα από την "ευσέβεια"-τι είναι η Δέσπω Διαμαντίδου στο "Στεφανία"???)
    Η πρότελευταία παράγραφος σε έσωσε και σε εξύψωσε τεκνο μου!
    :-)


    υγ.Να δεις αριτεκτονική και ψηφιδωτά στην Αγια Σοφιά-ετοιμάσου για χοντρή ψυχολογική πλάκα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. @7Demons, η προτελευταία παράγραφος ήταν όντως το ρεζουμέ και ο λόγος που γράφτηκε το κείμενο. Οπότε δικαίως εσώθην και δικαιώθην ως πτηνό -χαίρομαι που έγινα αντιληπτός!

    υγ. Για την Αγιά Σοφιά, το πτηνό έχει αφιερώσει ποστάκι εδώ: http://www.pigkouinos.blogspot.com/2011/11/blog-post_25.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Καλαμιά στον Κάμπο23 Μαΐ 2012, 6:55:00 μ.μ.

    Ναι, Πιγκουίνε, έρριξα μια ματιά στην Wiki και ο ναός ήταν όντως μουσουλμανικό τέμενος μέχρι το 1948.
    Οι Τούρκοι έχουν καταλάβει εδώ και χρόνια την αξία αυτών των μνημείων και τα φροντίζουν για να τα εκμεταλλεύονται.

    (7Demons,
    το "ξανθιά" το προσήψες γιατί είναι το χρώμα του γούστου σου, έτσι;)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. (Καλαμιά),

    Δεν έχω γούστα-είμαι άγευστος,άχρωμος και άοσμος-σαν Εγγλέζος που δεν καταλαβαίνει από μεσογειακό humor.
    :-)


    Πτηνό,
    Ξέχασα να πω το κάτιτις μου για τις φωτογραφίες σου:
    Εξαιρετικότατες!

    υγ.Ευχαριστώ για το link-θα το διαβάσω το συντομότερο δυνατόν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. @Καλαμιά στον Κάμπο, κάποια τα έχουν αξιοποιήσει, κάποια ρημάζουν. Ενώ ας πούμε στην Ελλάδα (σχεδόν) άπαντα τα μνημεία του οθωμανικού παρελθόντος ρημάζουν. Ένα έξυπνο και χειραφετημένο κράτος θα τα αναδείκνυε και θα προσέλκυε τουρίστες (και από την Τουρκία) για να τα επισκεφθούν. Το ότι κάνουμε πως δεν βλέπουμε π.χ. το μεντρεσέ απέναντι από τους Αέρηδες στην Πλάκα, δεν σημαίνει ότι σβήνεται το οθωμανικό κεφάλαιο της ιστορίας μας.

    @7Demons, επιτέλους αναγνωρίστηκε η φωτογραφική δεινότητα του πτηνού! Να σημειωθεί ότι αναλαμβάνω και φωτογραφίσεις γάμων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.

Πιγκουίνος

Ιστολόγια υπάρχουν πολλά. Πτηνολόγιο όμως, ένα!

Life-Style

Popular Posts