Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013

Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ


Της φυλακής τα σίδερα είναι για τους λεβέντες. Αυτό σκέφθηκα διερχόμενος τη μεγάλη εξωτερική πόρτα μιας από τις πιο διαβόητες φυλακές της νεοελληνικής ιστορίας. Μη μου ανησυχείς αναγνώστα και δεν οδηγήθηκε το αγαπημένο σου πτηνό στη στενή για τίποτις φοροδιαφυγές και διαπλοκές μη-χειρότερα. Απλώς απεφάσισε να επισκεφθεί επιτέλους το ονομαστό Γεντί Κουλέ, που το'χε επιθυμία εδώ και πάρα πολλά χρόνια.


Βλέπεις, από τα μικράτα μου, ανέβαινα στο Επταπύργιο και χάζευα φχαριστημένος τη Θεσσαλονίκη ν'απλώνεται κατά μήκος του Θερμαϊκού, περπατούσα δίπλα στα τείχη, εθαύμαζα την οχύρωση, αλλά το Γεντί Κουλέ ήταν απροσπέλαστο. Βλέπεις, από τα τέλη της δεκαετίας είχε παύσει τη λειτουργία του, αλλά παρότι πέρασε στη δικαιοδοσία του Υπουργείου Πολιτισμού, ουδείς ενδιαφέρθηκε να το καταστήσει επισκέψιμο και να το ανοίξει στο κοινό.



Ε λοιπόν είκοσι χρόνια μετά, είναι πλέον ανοιχτό. Και μπορεί να μην επιτρέπεται η είσοδός σου στα περισσότερα από τα κτήρια που συνιστούσαν το συγκρότημα των φυλακών, αλλά η βόλτα σου στο προαύλιο, σου δίνει μία αρκετά ενδιαφέρουσα εικόνα του μέρους.



Το οξύμωρο με το Γεντί Κουλέ είναι ότι μέσα του ανταμώνουν δύο ετερόκλητες εποχές και χρήσεις. Τα εξωτερικά του τείχη είναι βυζαντινά, κατάλοιπα της εποχής που ήταν φρούριο της Ακρόπολης της Θεσσαλονίκης. Εντός τους, στριμώχνονται διάφορα νεώτερα κτήρια από το κόμπλεξ των φυλακών, τα οποία άρχισαν να κατασκευάζονται στα τέλη του 19ου αιώνα και βεβαίως έχουν έκτοτε υποστεί πολλές αναμορφώσεις και ανακατασκευές.



Διέσχισα ένα μακρύ διάδρομο. Οι τοίχοι διαβρωμένοι και αλλοιωμένοι από την πολυκαιρία. Στρατόπεδο, μου θύμησε. Ένεκα του μέρους, άρχισα να σφυρίζω ασυναίσθητα διάφορα σχετικά άσματα. "Δεν ξανακάνω φυλακή με τον Καπετανάκη που'χει ντούγκλα στο μουστάκη, τα μιλήσαμε, τα συμφωνήσαμε!"



Περιεργάστηκα τις πόρτες, τα κάγκελα, τους σύρτες, τους λευκούς και λουλακί τοίχους, τις κλειδαριές. "Ξυπνώ και βλέπω σίδερα, στη γη στερεωμένα, τα παιδάκια τα καημένα, τα μιλήσαμε, τα συμφωνήσαμε"


Στάθηκα και στις επιγραφές. "Διάρκεια λουτρού για τον καθένα δεκαπέντε λεπτά". 


Ύστερα συνάντησα και τη μικρή εκκλησία (αλλοίμονο, πώς αλλιώς θα σωφρονιστεί ο βαρυποινίτης αν όχι συναντώντας τον Πανάγαθο;). Η επιγραφή πάνω από την πόρτα είναι σαφής: "Εν εκκλησίαις Ευλογείτε τον Θεόν". Όχι για να μην υπάρχουν και τίποτις παρεξηγήσεις.



Η σύντομη διαδρομή που υποδεικνύεται από τη (σχεδόν ανύπαρκτη) σήμανση, σε οδηγούν απάνου σε ένα φυλάκιο που βρίσκεται καταμεσίς του προαύλιου και το οποίο έχει δύο μεγάλα μπαλκόνια αριστερά και δεξιά. Προφανώς από εδώ, παρακολουθούσαν οι φύλακες τους κρατούμενους όταν προαυλίζονταν. Περιπάτησα τα μπαλκόνια και περιεργάστηκα τα γύρω κτήρια.


Είναι περίεργο το καδράρισμα των βυζαντινών οχυρώσεων αντάμα με τις νεοελληνικές φυλακές. Που να το'χε φανταστεί και ο βυζαντινός όταν το'χτιζε πως θα ρχόταν η μέρα που αντίς ετούτες οι οχυρώσεις να φυλάττουν την πόλη από τους εξωτερικούς οχτρούς της, θα χρησίμευαν για να απομονώνουν κρατούμενους από τον έξω κόσμο. Τα μέσα έξω, σα να λέμε.


Στη δεξιά πλευρά, υπάρχουν αραδιασμένα κάτω διάφορα ευρήματα. Κολόνες, οικοδομικά στοιχεία από διάφορες εποχές, επιγραφές. Κοιτώντας πιο προσεκτικά τους τοίχους της εξωτερικής οχύρωσης, διαπιστώνεις ότι από τους βυζαντινούς ως τους οθωμανούς και τους νεοέλληνες, έχει υποστεί το μέρος, μία σειρά αναστηλώσεων με ό,τι εύρισκε ο καθένας πρόχειρο.


Το Γεντί Κουλέ είχε εξαιρετικά κακή φήμη ήδη από την εποχή του Μεταξά. Εκεί οδηγούνταν κρατούμενοι ανεξαρτήτως εγκλήματος ή φύλου (ναι, υπάρχει και γυναικεία πτέρυγα). Οι πιο σκοτεινές του περίοδοι ήταν η Κατοχή, ο Εμφύλιος αλλά και η Χούντα. Ε μπορείς να φανταστείς τι γινόταν τότες πίσω από αυτά τα κάγκελα.


Αλλά είναι και πολυτραγουδισμένη ετούτη η φυλακή. "Αναστενάζει ο Γεντί Κουλές, τι έχεις παλλικάρι μου και όλο κλαις; Θρηνώ τα μαύρα νιάτα μου στο κρύο το κελί μου, μες τα βαριά τα σίδερα θ'αφήσω το κορμί μου." έγραφε ο Σαράντης Κοτομάτης. "Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ, από το πολύ σικλέτι το ριξα στο ναργιλέ" έγραφε ο Βαγγέλης Παπάζογλου -που θέλει και "χασικλίδικη" φωνή για να'ρθει να δείξει, όχι τίποτις σαλόνια και δηθενιές.


Θα την πω και τη γκρίνια μου. Το μέρος είναι αφημένο, σχεδόν ξεχασμένο. Καμία πρόνοια για επισκέψεις τουριστών, καμία προσπάθεια να αφηγηθεί η φυλακή την ιστορία της (που'ναι ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους και της πόλης της Θεσσαλονίκης), καμία έγνοια για τη σημασία του ως βυζαντινό μνημείο. Που αλλού θα 'ταν τοπ αξιοθέατο, θα φιλοξενούσε εκθέσεις και εκδηλώσεις ιστορικής μνήμης και θα ανέβαινε ο κόσμος να το ιδεί. Μόνος μου μπήκα, μόνος μου βγήκα. Ένας επιστάτης μόνο σκούπιζε κάτι φύλλα κι αυτό ήταν όλο. Τέλοσπάντων, άσε να μην αρχίσω πάλι.


Βγαίνοντας, στάθηκα στο βιβλίο επισκεπτών (είχε τουλάχιστον αυτό). Ξεφύλλισα από περιέργεια τις σελίδες και το μάτι μου έπεσε στο σχόλιο της Πουλχερίας. Με ημερομηνία ανάρτησης Απρίλιο του 2013 και ημερομηνία γέννησης τις 23 Νοεμβρίου του 1942. Στον πόλεμο. Με τα λόγια της που υπερβαίνουν ορθογραφίες, θα σου κλείσω την επίσκεψη στο Γεντί Κουλέ. "Μεγάλοσα στα τίχει αφτά. Μικρή δεν μπόρεσα να τα επισκευθό, σίμερα γιαγιούλα με χρόνω απεριόριστο κάνο τουρισμό. Μόνο αυτή που πέρασαν από τα τίχη αυτά μπορούν να μας πουν τη πέρασαν. όχι ότι καλήτερο!!!!" Πράγματι.

30 σχόλια :

  1. Αγαπημένο μου πτηνό η πτήση σου ξεχωριστή!
    Δεν γνωρίζω αν ποτέ θα έχω την ευκαιρία να το επισκεφθώ..
    "Το Δεν ξανακάνω φυλακή με τον Καπετανάκη" μου αρέσει διεστραμμένα!
    Πιθανόν να ήμουν φυλακισμένη σε άλλη ζωή...εκεί ή να ήμουν ο ίδιος ο Καπετανάκης!

    Φιλιά από μια διεστραμμένη προσωπικότητα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κι εμένα μου αρέσει! Παρότι δεν είμαι μήτε του ρεμπέτικου, μήτε των βαριών λαϊκών (πτηνό τρε εκλεκτίκ), έχουν μία αλήθεια μέσα τους αυτά τα τραγούδια, μία κατάθεση από εικόνες, μνήμες και βιώματα.

      Κι αν είσαι διεστραμμένη προσωπικότητα, αλλά καθόλου δεν αλλάζει την εκτίμηση που σου έχω! Τα φιλιά και τις καλημέρες μου.

      Διαγραφή
  2. Φανταστική η ξενάγηση σου, πάντα με εξίταραν τέτοια μέρη!
    (έχουμε και εμείς ξέρεις ένα "Γεντί Κουλέ"! Χαχαχαχα!)

    Φιλιά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Που είναι το δικό σας το Γεντί Κουλέ;
      Λέγε διευθύνσεις και ονόματα, να σου'ρθω.

      Πολλές καλημέρες!

      Διαγραφή
    2. Δεν νομίζω να θέλεις να έρθεις!!
      Καλέ το γήπεδο του ΟΦΗ δε λένε Γεντί Κουλέ??? Τς, τς, τς....:)

      Διαγραφή
    3. Α εγώ είναι να μη δω Γεντί Κουλέ, αμέσως θέλω να τρυπώσω!
      Παίρνω το φίλαθλο κασκόλ μου και φωνάζω:
      "οι γιοι του Ψηλορείτη έρχονται ξανά
      και στο Γεντί Κουλέ θ'ανάψουνε φωτιά"

      (πτηνό σε οπαδικό ξέσπασμα)

      Διαγραφή
  3. Μου άρεσε πολύ η σημερινή σου ξενάγηση...

    Δαγκώνομαι και δε θα σχολιάσω τίποτα για την εγκατάλειψη...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ακόμα μία εγκατάλειψη. Από τις πολλές που μετρά η πόλη της Θεσσαλονίκης.
      Καμία μέριμνα για τα ιστορικά της μνημεία, για τα τείχη, για την ανασκαφή ή ανάδειξη του βυζαντινού και οθωμανικού παρελθόντος. Όλα αφημένα στην τύχη τους...

      Διαγραφή
  4. πτηνό μου, η δεύτερη φωτογραφία, ήθελε επεξήγηση.
    με έχει εξιτάρει η ανάρτησή σου και τώρα που θα έρθω πάλι στη θεσσαλονίκη, λέω να πάρω τα ανηψούδια να το δούμε μαζί. αν δεν έχει ήλιο, μπορεί να έρθει και η μαμά τους... αν δεν είναι πολύ κουραστική η περιήγηση.
    άσε που θα ΄κάνω και την πολυμαθή με την ανάρτηση που μας έκανες!

    καλή σου μέρα και καλή εβδομάδα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η δεύτερη φωτογραφία ήθελε όντως επεξήγηση. Πρόκειται για πύλη της βυζαντινής οχύρωσης, από την οποία εισέρχεσαι στο εσωτερικό του φρουρίου / φυλακών.
      Να πάρεις τ'ανηψούδια και να ανεβείτε. Η περιήγηση καθαυτή στο Γεντί Κουλέ δεν είναι κουραστική -η ανάβαση ως εκεί είναι που θα δοκιμάσει τις αντοχές σου! Πολύ ανηφόρα μεν, αλλά είναι ζούπερ το να χάνεσαι μέσα στα στενά της Άνω Πόλης.

      Την καλησπέρα μου!

      Διαγραφή
  5. Θα πρέπει να αισθάνεσαι κάπως βαριά την καρδιά σου όταν μπαίνεις εκεί μέσα φαντάζομαι.
    Είναι κάποια μέρη που νομίζεις ότι έχουν στόμα και ψυχή δική τους, αυτό είδα στις φωτογραφίες σου πτηνούλι.
    Θα ήθελα πολύ να πάω.
    Φιλιά!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Όντως. Είναι κάποια μέρη που σε βαραίνουν με την ιδιαίτερη ιστορική τους φόρτιση.
      Η σκέψη και μόνο όλων αυτών των ανθρώπων που πέρασαν (δικαίως ή αδίκως καταδικασμένοι) πέτρινα χρόνια σε αυτά τα κτήρια, είναι όσο να πεις, σκιαχτική.

      Τα φιλιά μου!

      Διαγραφή
  6. Πάλι ήρθες Θεσσαλονίκη και δεν βρεθήκαμε. Βρε μέσα θα σε κλείσωωωω:)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προσυπογράφω...
      Πτηνό φτού σου ρε!
      Από τους κήπους του Πασα δεν πήγες? Μπροστά τους πέρασες.

      Διαγραφή
    2. Γεράσιμε, πέρασα αστραπή! Άσε που δεν ήσουν εκεί, όπως μαθαίνω από το φέιζμπουκ! Την επόμενη φορά, το υπόσχομαι όμως να κανονιστεί καφές -άσε που εγώ την υπόσχεσή σου για τα γλυκά δεν την ξεχνώ.

      Διαγραφή
    3. Georgina, πήγα πήγα και στους κήπους!
      Όχι για να μη λες ότι δεν σε σκέφτηκα και δεν ακούω τις προτάσεις σου!
      Πτηνό εξαιρετικά υπάκουο. Ζούπερ το μέρος, να θυμηθώ να κάμω ανάρτηση!

      Διαγραφή
  7. νοικιάζουν κανένα κελί ,να πάω να κλειστώ;; και 15 λεπτά λουτρό!!!!!!!!δε θέλω τίποτα άλλο!!
    να μ'ακούσει η κυρία Πουλχερία να με ξεμαλλιάσει!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χα χα χα! Σου μιλώ για κανονικό σπα! Δεκαπέντε λεπτά λουτρό, μετά μασαζάκι, χαλάουα, σοκολατοθεραπεία και σιάτσου. Αφού δεν θέλανε να φύγουνε σου λέει οι βαρυποινίτες μετά το τέλος της ποινής τους -τόσο ζούπερ περνάγανε.

      υγ. Η κυρία Πουλχερία σε έχει πάρει από φόβο για την ορθογραφία.

      Διαγραφή
  8. Καλαμιά στην κάμπο20 Μαΐ 2013, 12:37:00 μ.μ.

    Ακριβώς, όπως το λες. Η διατήρηση και η ύπαρξη τέτοιων χώρων έχει νόημα μόνο όταν αξιοποιούνται κατάλληλα, ώστε να αφηγούνται την ιστορία τους και να γίνονται τόπος μαθήματος. Σωστή αναστήλωση, πινακίδες, ξεναγοί, εκδηλώσεις, μουσείο,έκθεση.
    Ειδ΄άλλως από μόνοι τους οι τοίχοι και τα τείχη μιας φυλακής δεν είναι ιστορία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ακριβώς. Και το Γεντί Κουλέ μαζί με τη Μακρόνησο, τη Σπιναλόγκα και τα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας παραμένουν αναξιοποίητα, αφημένα και ρημαγμένα. Να ιδώ αν και πότε θα χειραφετηθούμε με την πρόσφατη ιστορία μας. Θα γίνω κλισέ πάλι, αλλά αν αυτό ήταν σε οποιαδήποτε άλλη πόλη της Δυτικής Ευρώπης θα ήταν ζούπερ αξιοθέατο, οργανωμένο, με το σοπ του (που θα πουλούσε θεμάτικ μεμοραμπίλια με φυλακές και βαρυποινίτες) και τα όλα του. Εδώ, μιζέρια και απαξίωση.

      Τα ίδια και τα ίδια λέω κάθε φορά. Συμπάθα με.

      Διαγραφή
  9. Με δέος είδα την ανάρτησή σου, τις υπέροχες φωτογραφίες σου που συνδυάζουν τα πάντα. Στολίστηκαν και με τόσο κατατοπιστικές πληροφορίες αλλά στο τέλος και με συναίσθημα και έγιναν ένα υπέροχο σύνολο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χαίρομαι που το βρήκες ενδιαφέρον. Το'χα απωθημένο να μπω να το ιδώ.
      Από μικρό παιδάκι το κοίταζα απέξω, μου κανε εντύπωση το τούρκικο όνομά του και οργίαζε η φαντασία μου για το πώς θα είναι από μέσα.
      Αξίζει να το επισκεφθεί κανείς, έστω και στην κατάσταση που είναι τώρα.

      Διαγραφή
  10. Οποτε βλεπω προσοψεις φυλακων με σιδεροφρακτα παραθυρα μουρχεται στο μυαλο η ταινια του Βουλγαρη ΄΄πετρινα χρονια΄΄ και νομιζω πως βλεπω την Ελενη(Μπαζακα) να κρυφοκοιτα μεσα απ αυτα!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νομίζω ότι ο τίτλος εκείνης της ταινίας, θα μπορούσε να χαρακτηρίζει και το Γεντί Κουλέ. "Τα πέτρινα χρόνια"! Μίας Ελλάδας που εκτός από Χατζιδάκιδες, Θεωδοράκηδες και Τσαρούχηδες, είχε -και φοβάμαι εξακολουθεί να έχει- σκελετούς στο ντουλάπι της. Ελπίζω να βγουν κάποτες όλα στο φως και να κοιταχτούμε με μεγαλύτερη ειλικρίνεια στον καθρέπτη της ιστορίας μας.

      Διαγραφή
  11. Τι αφάνταστη και αφόρητη συνάμα γοητεία εκπέμπουν τα μέρη αυτά...
    Το Γεντί Κουλέ είναι σχεδόν μυθικό .....'
    Πτηνό μου νάσαι καλά, μου χάρισες άλλη μια εμπειρία που ίσως δεν θα είχα ποτέ !!!
    Φιλιά πολλά
    Σόφη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το Γεντί Κουλέ είναι όντως μυθικό στη συλλογική μνήμη. Είναι τα τραγούδια που το μνημονεύουν, είναι οι ιστορίες των κρατούμενων που το έχουν στοιχειώσει. Πραγματικά θα του άξιζε να έχει αναπλαστεί και αναδειχθεί -ως ιστορικό μνημείο και ως τεκμήριο ενός κοντινού (αλλά ξεχασμένου) παρελθόντος.

      Τα φιλιά μου, Σόφη!

      Διαγραφή
  12. 15 λεπτά λουτρό ;;; Και ιν φουλ πράιβασυ, υποθέτω !!! Ξέρεις πόσα χρόνια έχω να κάνω κανονικό μπάνιο ;;; 5-λεπτα ντουζ κι αυτά με μουρίτσες κολλημένες στην ντουζόπορτα να φωνάζουν "Μαμά, τι κάνεις ;;;" Μωρέ καλά το λέει το άσμα: "Στο Γεντί Κουλέ είν' ωραία, πιο καλά κι απ' τον Περαία" !!! Ή τον άλλο στίχο, το "Τρίτη, Πέμπτη μακαρόνια" πού το πας ;;; Θ' αρχίσω πετίσιον για την επαναλειτουργία του μου φαίνεται !!! ;-)

    Έχω μπει παλιά στους χώρους του Γεντί Κουλέ, όταν ήταν ακόμα κλειστό στο κοινό (μη ρωτάς πώς !!!). Αισθάνθηκα παγωμάρα, απανθρωπιά και θάνατο εκεί μέσα. Καθόλου δεν μου άρεσε και δεν έβλεπα την ώρα να φύγω από κει !!! Ναι, είναι αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της πόλης, αλλά είναι συνδεδεμένο με πολύ σκοτεινά χρόνια και με ακόμα πιο σκοτεινές υποθέσεις.

    Πολύ καλύτερα να κάθεσαι στο Επταπύργιο μ' ένα χωνάκι παγωτό στο χέρι ! :-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είδες πολυτέλειες; Δεκαπέντε λεπτά λουτρό, να μουλιάσει ο κρατούμενος, να σαπουνιστεί και να ξεβγαλθεί. Τώρα το θέμα είναι κάθε πότε κάμανε μπάνιο και θα σε γελάσω.

      Ώστε έχεις μπει κι εσύ, ε; Πολύ εντυπωσιάστηκα από το μέρος -το'χα καημό να το ιδώ, από τα μικράτα μου. Όταν ήμουν κι εγώ στην ηλικία των παιδιών σου και με ανέβαζαν για βόλτα στο Επταπύργιο να κουτρουβαλιέμαι στα παρκάκια δίπλα στα τείχη.

      Τα φιλιά και τις καλησπέρες μου!

      Διαγραφή
  13. γοητευτικο μερος όντως, εχω τη τυχη να εχω παει κει
    ωραιες εικονες που μιλάνε

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Δεν έχω πάει, αλλά σήμερα ήταν σαν να πήγα...έτσι αισθάνομαι πια...κάνεις καταπληκτικές ξεναγήσεις πτηνό...αλλά αυτό το ξέρεις ήδη!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.