Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2013

Επιστροφή στη Μεσσήνη



Σύνδεση με τα προηγούμενα: πριν μερικά χρόνια και κατά τη διάρκεια μίας περιήγησής του στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο, το πτηνό βρέθηκε στην Αρχαία Μεσσήνη. Όπου ξεδιπλώθηκε μπροστά στα έκπληκτα μάτια του, μία υπερπαραγωγή από κίονες, θέατρα, στάδια και λοιπά μόνιουμεντς. Ήταν τέτοια η έκπληξη και η χαρά του, που έκτοτε επισκέφθηκε το μέρος, ξανά και ξανά. Κι έχει βαλθεί να σε πείσει κι εσένα να πας! Αν έχασες το προηγούμενο ποστ, μπορείς να το βρεις εδώ. Αν είσαι ήδη διαβασμένος, προχωράς στο update.



Τώρα θα μου πεις, μα καλά βρε πτηνό, αφιερώνεις δύο αναρτήσεις στο ίδιο μέρος και δη στο καπάκι; Μην παίρνεις τίποτις ποσοστά από το λόκαλ καφενείο; Μην σε έχουνε πληρώσει από το Υπουργείο Πολιτισμού για να διαφημίσεις το σαξές στόρι της Ελλάδος και στα πολιτιστικά; Μην είσαι τίποτις σαλεμένος αρχαιολάτρης, τύπου διαβάζω Πλεύρη, ακούω Άδωνη και ψηφίζω Ολυμπισμό; Αχ, αναγνώστα, ούτε κατά διάνοια!



Απλώς θεωρώ ότι είναι άδικο και κρίμα! Να υπάρχει ένας τόσο εντυπωσιακός και εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος και κάθε φορά που τον επισκέπτομαι, να βλέπω μονάχα πεντέξι τουρίστες, αντίς για τις ορδές που θα έπρεπε κανονικά να συρρέουν! Άκου λοιπόν και τη συνέχεια, για να σου συμπληρωθεί η εικόνα. Να σου εξάψω την περιέργεια και να τρέξεις να τον ανακαλύψεις κι εσύ.



Και θα σου ξεκινήσω από το τοπωνύμιο. Σύμφωνα με τους αρχαίους μύθους, η Μεσσήνη ήταν μία εξαιρετικά σνομπ πριγκιποπούλα (τύπου Πάρις Χίλτον), κόρη του Τρίοπα ο οποίος είχε ένα τρίτο μάτι και όπως καταλαβαίνεις, δυσκολευόταν να βρει γυαλιά που να τον βολεύουν. Η Μεσσήνη παντρεύτηκε τον Πολυκάονα, δευτερότοκο γιο του βασιλιά Λέλεγα (επειδής ήταν ψηλός κι ατσούμπαλος, μπορείς να τον επείς και Λέλεκα) της Λακωνίας. Τα ζεύγος γνωρίστηκε σε βραδινή έξοδο για κλάμπινγκ, ενώ στο γάμο προσκλήθηκε όλη η κοσμική Πελοπόννησος.



Εντούτοις, καθότι ο Πολυκάονας ήταν δευτερότοκος, δεν έμελλε να γίνει βασιλιάς, πράγμα που το έφερε βαρέως η Μεσσήνη γιατί το φιζίκ της ήταν βασιλικό και της επήγαινε η τιάρα. Έτσι απεφάσισε να επέμβει: συγκέντρωσε άνδρες από το Άργος και τη Λακεδαιμόνα και τους έστειλε να καταλάβουν την περιοχή που σήμερα λέγεται Μεσσηνία, όπου και έστησε το θρόνο της να έχει να διαφεντεύει. Καλή κοπέλα, αλλά μεγάλη ιμπεριαλίστρια.



Κάπως έτσι ξεκίνησε η περιπέτεια των Μεσσήνιων, οι οποίοι ατύχησαν να βρίσκονται πολύ κοντά στην στρατολάγνα Σπάρτη, η οποία κάθε τρεις και λίγο τους παρενοχλούσε και τους εκμεταλλευόταν. Όλα αυτά μέχρι τη Μάχη των Λεύκτρων! Όπου οι Θηβαίοι ετσάκισαν τους Σπαρτιάτες και για πρώτη φορά η περιοχή ανέπνευσε αέρα ελευθερίας. Τότες είναι που ιδρύθηκε η Μεσσήνη και σύντομα αναδείχθηκε σε μεγάλο πολιτιστικό κέντρο.



Το 2ο αιώνα μ.Χ. στην πόλη κατέφθασε ο περιηγητής Παυσανίας με το τροχόσπιτό του, τη φωτογραφική και το ταξιδιωτικό σακίδιο. Οι περιγραφές που μας έχει αφήσει στο τέταρτο βιβλίο τού έπικ αριστουργήματος "Ελλάδος Περιήγησης" (που αποτελεί μέχρις και σήμερα ρέφερενς για κάθε αρχαιολάτρη) είναι πράγματι συγκλονιστικές. Ο Παυσανίας περιγράφει με θαυμασμό τη Μεσσήνη και στέκεται ιδιαίτερα στο λαμπρό Ασκληπιείο, καταγράφοντας ένα προς ένα τα αγάλματα των θεών και ηρώων που βρίσκονταν εκεί.



Δεκαεννιά αιώνες μετά τον Παυσανία, το να βρίσκεσαι στο ίδιο σημείο που περπάτησε εκείνος και να βλέπεις -μέρος έστω- των όσων αντίκρισε, είναι μία σπάνια εμπειρία.



Η τελευταία φορά που βρέθηκα στη Μεσσήνη ήταν πριν κάποιες εβδομάδες. Ένα κάπως συννεφιασμένο ανοιξιάτικο πρωινό. Με τα λουλούδια να ευωδιάζουν, τα πετούμενα να οργιάζουν και τα νερά να γουργουρίζουν.


Η πρώτη μου έκπληξη ήταν το θέατρο. Δεν ξεύρω αν το θυμάσαι από την προηγούμενη ανάρτηση που ήταν σχεδόν υποτυπωδώς στημένο, αλλά πλέον είχε μεταλλαχθεί! Τα μάρμαρα είχαν τοποθετηθεί στη θέση τους και ήταν ορατές οι πρώτες πεντέξι σειρές στις κερκίδες. Η απόφαση του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, να εντάξει το εν λόγω θέατρο στους χώρους που φιλοξενούν εκδηλώσεις, είναι τουλάχιστον αξιέπαινη! Μετά από τόσους αιώνες, θα ακουστεί και πάλι ανθρώπινη δημιουργία σε ετούτο το χώρο.



Ετούτο είναι το Εκκλησιαστήριο. Το Ωδείο, ντε! Διαθέτει ημικυκλική ορχήστρα, σκηνή και παρασκήνιο. Σήμερα βρίσκεται σε άριστη κατάσταση, αλλά μη νομίζεις ότι ήταν πάντοτε έτσι. Η αρχική του ανασκαφή έγινε το 1895 από το Θεμιστοκλή Σοφούλη (που αργότερα τον εκάμαμε πρωθυπουργό της χώρας και μεγάλο δρόμο στη Θεσσαλονίκη).



Η σημαντικότερη όμως φάση της αναστήλωσής του ήταν στα τέλη της δεκαετίας του '90 υπό την εποπτεία πάντα του καθηγητή Θέμελη! Το 2005, αποκαταστάθηκε και το ρωμαϊκό δάπεδο και βουαλά, έχεις τώρα και χαίρεσαι ένα μικρό αριστούργημα!



Βεβαίως στη Μεσσήνη, την παράσταση πάντοτε κλέβει το στάδιο. Πρώτον, διότι είναι τεράστιο. Δεύτερον, διότι βρίσκεται σε τρομερά καλή κατάσταση. Και τρίτον, διότι με το πρωτάθλημα να καταρρέει, ακούς ο δύστυχος φίλαθλος για στάδιο και σου τρέχουν τα σάλια!



Οι εργασίες αποκατάστασης και εδώ έχουν αποδώσει ένα πραγματικά εντυπωσιακό αποτέλεσμα.



Ανεβοκατεβαίνεις τα σκαλοπάτια και δεν το πιστεύεις, σε πόσο καλή κατάσταση διατηρείται.



Ο πέτρινος θρόνος με τα πόδια του λέοντα είναι από μόνος του ένα αριστούργημα!



Και σε ερωτώ: δεν αξίζει ετούτο το μέρος συστηματικής διαφήμισης; Δεν θα έπρεπε να έχει αναδειχθεί σε έναν από τους τοπ προορισμούς για τους τουρίστες (έλληνες και ξένους) από τους αρμόδιους, τα Υπουργεία, τα Υφυπουργεία, τις Γενικές Γραμματείες; Δεν θα έπρεπε να κοσμεί αφίσες του ΕΟΤ, να καταχωρηθεί σε οδηγούς και να μπει στο πρόγραμμα περιηγήσεων των γκρουπς που επισκέπτονται τη γειτονική Ολυμπία; Άσε με να απαντήσω εγώ για σένα: ναι, θα έπρεπε! Όπως θα έπρεπε να έχουν γίνει πολλά ακόμη σε αυτή την αστεία χώρα. Τέλος γκρίνιας, προχωράμε παρακάτω.



Δεν ξεύρω αν θυμάσαι, αλλά στην προηγούμενη ανάρτηση, σε είχα φθάσει ως το νότιο άκρο του σταδίου, όπου βρίσκεται το Ηρώο. Το οποίο είχε τρεις κολόνες και κυκλοφορούσε σε γκάμπριο εκδοχή, χωρίς ένα κεραμίδι πάνου από το κεφάλι του.



Ε λοιπόν σήμερα, καμία σχέση. Έχουν αποκατασταθεί και οι τέσσερις κολόνες και διαθέτομεν και το από-πάνω μας. Που σημαίνει ότι έχεις έναν πλήρη ναϊσκο. Μάλιστα, αν πας σήμερα, θα το βρεις ακόμα πιο σκεπασμένο, διότι -είπαμε- τα έργα προχωρούν.



Αυτή η άτιμη η τρίτη διάσταση -για να χρησιμοποιήσω και τη γλώσσα των αρχαιολόγων- δίνει σε τέτοιους χώρους μία άλλη πνοή και αναβαθμίζει την εμπειρία του επισκέπτη. Όπως και να το κάμουμε, άλλο να βλέπεις αραδιασμένες πέτρες ανάμεσα σε χόρτα και άλλο να βλέπεις ολόκληρο το οικοδόμημα να στέκεται μπροστά σου και να σε κοιτάζει.



Θα σου κλείσω ετούτη την παρουσίαση, με μία μικρή επίσκεψη στο μουσείο. Εντάξει, μην περιμένεις καμία υπερπαραγωγή εδώ, δυοτρεις αίθουσες είναι όλες κι όλες, αλλά επέτρεψέ μου να σου πω, ότι περιέχουν πολύ πιο ενδιαφέροντα και σημαντικά εκθέματα από πολλά μεγάλα μουσεία του εξωτερικού όπου βαριέμαι να περπατάω και να χαζεύω το τίποτα επί ώρες.



Αριστούργημα πρώτο: ο Ερμής της Μεσσήνης! Που βρέθηκε το 1996 στη δυτική στοά του Γυμνασίου.



Το άγαλμα είναι θεώρατο. Πάνω από δύο μέτρα και τριάντα εκατοστά. Που σημαίνει ότι μαζί του, δεν τα βάζεις.



Είναι παραλλαγή ενός αγαλματικού τύπου του 1ου αιώνα μ.Χ. 


Και πράγματι, έχει ετούτος ο Ερμής μία γλυκάδα και μία ευγένεια που σε κερδίζουν. Στέκεται ακριβώς απέναντι από την είσοδο του μουσείου και με το που μπαίνεις, είναι ο πρώτος που σε υποδέχεται.



Περιττό το να σου επαινέσω τις λεπτομέρειες του έργου και τη γλυπτική βιρτουοζιτέ του καλλιτέχνη. Απλώς θα σου δείξω τα πόδια και θέλω να ιδείς με προσοχή τα δάχτυλα.


Αριστούργημα δεύτερο: ο Δορυφόρος του Πολυκλείτου. Ποιο παιδάκι θα μου πει τι είναι ο Δορυφόρος του Πολυκλείτου και γιατί ονομάζεται "Κανών"; Για να βλέπω χεράκια! 

Ο Δορυφόρος ή Κανών είναι το υπόδειγμα των αναλογιών που θα έπρεπε να έχει η απεικόνιση της ανδρικής μορφής στην όρθια στάση. Με μία σύνθετη άσκηση ανθρώπινης γεωμετρίας, ο Πολύκλειτος κατάφερε να εισάγει την κίνηση στα αγάλματα, μία πρόοδο που βοήθησε την ανθρώπινη δημιουργία να κάμει ένα άλμα προς τα μπροστά! Εφαρμόζοντας τη συμμετρία και επιτυγχάνοντας την ισορροπία μέσω της αντίρροπης κίνησης του κορμού, των χεριών και των ποδιών, ο Πολύκλειτος έφθασε στην πραγμάτωση της τέλειας απεικόνισης της ανθρώπινης μορφής (αν θέλεις περισσότερες εξηγήσεις επ'αυτού, προτείνω να δεις αυτό). Λοιπόν ετούτο το άγαλμα είναι ένα από τους τριάντα περίπου Δορυφόρους που έχει αποκαλύψει η αρχαιολογική σκαπάνη. Ναι, ιτ ιζ εξτρίμλι ιμπόρταντ!


Αριστούργημα τρίτο: η Άρτεμις Λαφρία. Πιο μικροσκοπική από τα ογκώδη ηρωικά αγάλματα, αλλά εξίσου εντυπωσιακή στις λεπτομέρειές της. Πρόσεξε σε παρακαλώ πώς δένεται το χιτώνιο στη μέση της. Δες την περίτεχνη κόμη της (θε-μου, ακούγομαι σαν παλιακό ντοκιμαντέρ στο Κανάλι της Βουλής!) -αν το εξετάσεις προσεκτικά, θα βρεις ίχνη από κίτρινο χρώμα. Ναι, οι άντρες προτιμούσαν (από τότε) τις ξανθιές.


Στο είπα ότι το Μουσείο είναι εξαιρετικά μικρό, αλλά απίθανα ενδιαφέρον. Κι αν με ρωτήξεις πώς γίνεται ένας τόσο μεγάλος αρχαιολογικός χώρος και τόσα χρόνια ανασκαφής, να γιομίζουν μετά βίας τρεις αιθουσούλες, η απάντησή μου είναι η εξής: δώδεκα χιλιάδες! Τόσα είναι τα ευρήματα που βρίσκονται στιβαγμένα στις αποθήκες του Μουσείου. Και δυστυχώς οι πιθανότητες να τα ιδούμε ποτέ εκτεθειμένα είναι ελάχιστες, λόγω έλλειψης χώρου.

Δεν θα σε κουράσω άλλο, γιατί σου είπα ήδη αρκετά. Μόνο αυτό θα πω και θα σε αφήσω: ελπίζω η μικρή, απειροελάχιστη φωνή μου να προστεθεί στις φωνές των όσων ζητούν μεγαλύτερη ανάδειξη και αξιοποίηση της Αρχαίας Μεσσήνης. Και ο ενθουσιασμός μου γι'αυτό το (σχετικά) άγνωστο μέρος να προτρέψει έστω και έναν από εσάς που διαβάσατε αυτό το διήμερο αφιέρωμα, στο να πάτε και ανακαλύψετε οι ίδιοι ετούτη την θαυμάσια πόλη. 

Ελπίζω να την αγαπήσετε, όσο κι εγώ.

13 σχόλια :

  1. Υπέροχο, μόνο αυτό, δεν είχα ιδέα, η Μεσσήνη πλέον βρίσκεται στην κορυφή της λίστας με τα μέρη που πρέπει να επισκεφθώ άμεσα! Ευχαριστώ πτηνό και καλημέρα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χαίρομαι που έπιασε η προωθητική μου καμπάνια! :)
      Πράγματι αξίζει να την επισκεφθεί κανείς. Συνδυάζεται ωραιότατα με τις ζούπερ παραλίες της Μεσσηνίας, τα κάστρα της Μεθώνης / Κορώνης, το φαγί στα μεζεδοπωλεία της Καλαμάτας και αυτομάτως, έχεις ένα πλήρες πακέτο διακοπών.
      Τις καλημέρες μου tremens!

      Διαγραφή
  2. η γλυπτική των αρχαίων Ελλήνων μας αφήνει όλους άφωνους!
    εδω, όταν πέθανε η Αλίκη Βουγιουκλάκη ,θα θυμάσαι το έκτρωμα προτομής της!και τόσα άλλα σύγχρονα έργα γλυπτικής που δεν βλέπονται!
    το λέω χρόνια ,πως αν υπήρχε μηχανή του χρόνου στην αρχαία Ελλάδα θα ήθελα να μεταφερθώ!
    νομίζεις πως έχουν δημιουργηθεί με μαγικό τρόπο όλα αυτά!
    καλημέρα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έγινε κάτι μαγικό εκείνη την περίοδο στην Αρχαία Ελλάδα. Αυτά τα αγάλματα είναι τόσο ζωντανά που λες και αναπνέουν. Μήτε τα ρωμαϊκά, μήτε τα μετέπειτα αναγεννησιακά μπόρεσαν -κατ'εμέ- να φθάσουν αυτά τα επίπεδα βιρτουοζιτέ.
      Κάθε φορά που πηγαίνω στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, βγαίνω εντυπωσιασμένος. Κι ας τα έχω δει τόσες φορές, πάντα θα με συναρπάζουν.
      Καλημέρες Νάσια!

      Διαγραφή
  3. Πω, πω τι λεπτομέρεια!
    Πραγματικά αριστουργήματα...
    Αν βρεθώ ποτέ στην περιοχή οπωσδήποτε θα εππισκεφθώ τη Μεσσήνη. Καλημέρα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είδες; Ειδικά ο Ερμής, ένα αριστούργημα! Και ο Κανών! Εξαιρετικά σημαντικός (αν παρακολούθησες το βιντεάκι, είμαι βέβαιος ότι τον εξετίμησες κι αυτόν).
      Αξίζει τον κόπο μία επίσκεψη στη Μεσσήνη. Θα σου αρέσει στα σίγουρα.

      Πολλές καλημέρες, καλή μου Μίκα!

      Διαγραφή
  4. Εχεις το ταλεντο να τα παρουσιαζεις τοσο προσιτα ολα :) Διαβασα απανωτα και τις 2 αναρτησεις σου (ενα ρεσπεκτ το αξιζω ε; ε;) και θα διαβαζα κι αλλες δυο ευχαριστως. Στην Πελοποννησο εχω πολλα χρονια να κατεβω. Αλλα αν βρεθω προς τα εκει, θα εχω στο μυαλο μου και την Μεσσηνη.
    Ευχομαι τα 12.000 ευρηματα που περιμενουν στιβαγμενα στις αποθηκες, να βρουν καποια στιγμη το δικο του χωρο!

    Καλημερα πιγκουινε :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Απανωτή ανάγνωση και των δύο αναρτήσεων; Γουάου και ρισπέκτ! Μου βγήκαν τεράστιες και πολύ παραπάνω από όσο αντέχει κανείς να διαβάσει υπό κανονικές συνθήκες. Αλλά είπαμε: έχω αδυναμία στο μέρος και ήθελα να σου πω κι αυτό, να σου πω κι εκείνο... Και παρασύρθηκα!
      Εύχομαι κι εγώ να δημιουργηθεί κάποτε ένα μουσείο στη Μεσσήνη, αντάξιο της σπουδαιότητας του αρχαιολογικού χώρου. Και να γίνει το μέρος, τουριστικός προορισμός.

      Τις καλημέρες και τα φιλιά μου Dee Dee!

      Διαγραφή
  5. Καλαμιά στην κάμπο25 Ιουλ 2013, 12:55:00 μ.μ.

    Τι μεγάλη τύχη 1)να μην έχουν κουρσέψει οι αρχαιοκάπηλοι τον χώρο και 2)να βρούν οι αρχαιολόγοι σχεδόν το σύνολο των αρχαιοτήτων και μάλιστα σε καλή κατάσταση.
    Και τι ατυχία όλα τα σπουδαία μνημεία να βρίσκονται σ'αυτήν την χώρα που δεν ξέρει να τα διαχειριστεί και έχει ανθρώπους με χρήμα που προτιμούν να το ξοδεύουν σε σαμπάνιες στα πόδια του Ρέμου παρά να ενισχύσουν οικονομικά και, γιατί όχι, να υιοθετήσουν και να "σπονσοράρουν" κάποιο από τα έργα αυτά που έχουν ανάγκη χρηματοδότησης για να συνεχίσουν.
    Την ίδια πικρία και τα ίδια "γιατί" τα έχουμε όλοι μας όταν βρισκόμαστε σε παρόμοιους χώρους που αφήνονται σχεδόν στην τύχη τους, αναξιοποίητοι.

    (Επίσης, το πτηνό φαίνεται να εξελίσσεται σε έναν μοντέρνο Παυσανία, πολύ ανώτερο όμως του αυθεντικού.)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δυστυχώς φαίνεται πως όσα χρόνια κι αν περάσουν, την κουλτούρα του Ρέμου δεν μπορούμε να την υπερβούμε. Το νυχτερινό μαγαζί, το λαϊκό ερωτιάρικο άσμα, το εκκωφαντικό ηχείο και το ξενύχτι. Ακόμα κι όταν βρίσκω ελαφρυντικά (ότι είναι ένας σύγχρονος διονυσιασμός, ότι "δεν πειράζει που εμένα δεν μου αρέσει, αν αρέσει στους άλλους και τους καλύπτει ως διασκέδαση, καλώς το κάμουν" και τέτοια), βρίσκομαι μετά σε έναν αρχαιολογικό χώρο όπως η Μεσσήνη και με πιάνει το παράπονο.

      Δεν θα με ενοχλούσε (τόσο) ο Ρέμος και η Φουρέιρα και η Πάολα, αν ταυτόχρονα υπήρχε έγνοια για τον πολιτισμό της ουσίας. Αλλά δεν.

      Τις καλημέρες μου, Καλαμιά!

      Διαγραφή
  6. Δεν έχω πάει...θα πάω. Ποιά είναι η γνώμη σου για την αυριανή εκδήλωση TEDx στο εκκλησιαστήριο της αρχαίας Μεσσήνης; Δε μπορώ να αποφύγω τον συντηρητισμό μου σε τέτοιες χρήσεις των αρχαιολογικών χώρων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κι εγώ ενστικτωδώς, με μία συστολή αντιμετωπίζω τέτοιες χρήσεις. Από την άλλη, οι χώροι πρέπει να είναι ανοιχτοί και πέραν της μουσειακής τους αξίας, ευκταίο είναι να συνδιαλέγονται με τη σύγχρονη ζωή. Επομένως ας γίνονται και τέτοιες εκδηλώσεις (με μέτρο και με σύνεση), αν είναι να φέρουν περισσότερο κόσμο στη Μεσσήνη. Άλλωστε το TEDx είναι και από τις πολύ καλές περιπτώσεις...

      Τις καλημέρες μου, Ανώνυμε!

      Διαγραφή
  7. http://aristomenismessinios.blogspot.gr/2014/07/blog-post_27.html?spref=fb

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.