Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2014

Το τελευταίο οχυρό



Δεν ξεύρω τι εντύπωση έκαμε στον Λούσιους Φλάβιους Σίλβα το μέρος, όταν το πρωταντίκρυσε. Ίσως και να σιχτήρισε στα ρωμαϊκά. Ίσως και να μετάνιωσε που ακολούθησε μιλιτέρ σταδιοδρομία. Ίσως και να σκέφτηκε πως θάταν προτιμότερο να πει στους ανωτέρους του ότι το τασκ είναι απαλεύταμπολ και να τα εγκαταλείψει, διότι έχει και ο πολιορκητής το μη-παρέκει του. Εκείνο όμως το οποίο μπορώ να σου μεταφέρω με μεγάλη ακρίβεια είναι οι δικές μου σκέψεις όταν έφτασα εδώ: δεν έχω ματαδεί αγαπημένε αναγνώστα, μέρος σαν και τούτο σ΄'ολη μου τη ζωή!



Στ'αλήθεια, καταπληκτικό! Ένα θαύμα της φύσης, ένα πανάρχαιο μνημείο, ένα ζωντανό ιστορικό αφήγημα που ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια σου.



Βρισκόμαστε στο Ισραήλ. Δίπλα μας είναι η Νεκρά Θάλασσα. Και στην αντίπερα όχθη της, απλώνεται η έρημος της Ιορδανίας. Όπως καταλαβαίνεις, θα γιομίσουν τα παπούτσια σου, χώμα, θα γιομίσουν τα μαλλιά σου άμμο και θα πάρεις χρωματάκι μέσα στο λιοπύρι. Ναι, ακόμα και τέτοια εποχή. Μπάι-δε-γουέι, ελπίζω να θυμήθηκες να βάλεις κάνα νερό στην τσάντα σου, γιατί σε βλέπω να μου λιποθυμάς και άντε μετά να πείσω τα όρνια ότι δεν είσαι γκρικ μεζές.



Καλωσήρθες, αναγνώστα. Στη Μασάντα. Στο τελευταίο οχυρό. Σε περιμένει μακροσκελής διήγηση, ανασκουμπώσου.



Εννοείται πως ανεβαίνουμε με το τελεφερίκ. Πρώτον, διότι το να πάρεις την ανηφοριά στο ποδαράτο προϋποθέτει ζούπερ αντοχές (δες κάτω τους κάποιους τολμηρούς) και δεύτερον, διότι -ας το παραδεχτούμε- τα τελεφερίκ είναι από τα πιο γουάου πράματα στον κόσμο: αιωρείσαι, φωτογραφίζεις, τραντάζεσαι, λες θα πέσω, κοιτάς κάτω, πάει η ψυχή σου στην κούλουρη, περνάς τέλεια!



Κάτσε να σου εξηγήσω, διότι πριν καλοκαταλάβεις που βρίσκεσαι, βρέθηκες στο τελεφερίκ και μούχεις χλωμιάσει. Λοιπόν η Μασάντα είναι ένας βράχος. Εν τω μέσω της ερήμου της Ιουδαίας. Ένας καστανοκίτρινος πετρώδης λόφος. Που φθάνει σε ύψος τα τετρακόσια μέτρα. Δύο φορές ψηλότερος από τον Λυκαβηττό, για να σου δώκω ένα μέτρο σύγκρισης. Αλλά στο πιο απόκρυμνο και κατακόρυφο και ιλιγγο-τρομαχτικό.



Ναι, η θέα από εδώ απάνου σε αφήνει σπίτσλες. Χωρίς ίχνος βλάστησης, με τις ώχρες και τα καφετιά να σχηματίζουν φλέβες ξηρασίας που καταλήγουν στη Νεκρα Θάλασσα. Πέρα στο βάθος, η Ιορδανία που λέγαμε. Και κάποια χιλιόμετρα ευθεία -όχι και τόσο μακριά- βρίσκεται η Πέτρα. Πιο Μέση Ανατολή, πεθαίνεις (ενίοτε και κυριολεκτικά).



Αυτό που σε αφήνει όμως εμβρόντητο, είναι τα όσα συναντάς απάνου στην κορφή της Μασάντα. Όπου σε περιμένει ένα μεγάλο οροπέδιο. Μία πεπλατισμένη απλωσιά σαν πλατφόρμα. Σαν γήπεδο. Σαν ένα τεράστιο κοσμοδρόμιο.



Εδώ θα βρεις τα κτίσματα. Πανάρχαια πέτρινα οικοδομήματα. Με τις πόρτες και τις μεσοτοιχίες τους, με τα ανοίγματα και τις αυλές τους.



Καστανοκίτρινα κι αυτά. Σαν νάναι συνέχεια του βράχου. Σα να σμιλεύθηκαν μαζί μαυτόν από τις δυνάμεις της φύσης κι όχι από ανθρώπινο χέρι. Αν είσαι ο Ντένιγκεν, το αποδίδεις και στο άλιεν.



Έκπληκτος και συνεπαρμένος, άρχισα να μπαινοβγαίνω στα δωμάτια. Και ν'ακολουθώ τις έντονες μπλε, διακοσμητικές γραμμές στους τοίχους.



Μα ποιος τα έχτισε όλα αυτά εδώ απάνου -θα αναρωτηθείς- εν τω μέσω της ερήμου, σε ένα άνυδρο και κατάξερο μέρος.



Η απάντηση είναι ο Ηρώδης ο Μέγας.



Μπερδεύτηκες; Κάτσε να σε ξεμπερδέψω εγώ. Και σταμάτα να μπαινοβγαίνεις στα κτήρια, θα σε χάσω στο τέλος και άντε μετά να ξαναβρεθούμε.



Έχοντας κάμει περισσότερες ραδιουργίες και από την Αλέξις Κόλμπι (και περισσότερα παιδιά από τη Μπρουκ Λογκαν Φόρεστερ), ο Ηρώδης ο Μέγας, Εβραίος αραβικής καταγωγής, υπερφιλόδοξος και τετραπέρατος, κατάφερε να πείσει τους Ρωμαίους να του εμπιστευτούν τη βασιλεία της Ιουδαίας (καλά ταγάρια ήσαν και του λόγου τους!). Με έδρα βεβαίως την Ιερουσαλήμ.



Σύντομα, έφτασε μάλιστα να είναι ο δεύτερος ισχυρότερος και πλουσιότερος άντρας της Μεσογείου, μετά τον αυτοκράτορα της Ρώμης. Εξού και τον λέμε Ηρώδη τον Μέγκα και όχι Ηρώδη τον Αντέννα.



Και επειδής κολυμπούσε στο χρήμα, έσιαξε κάμποσα δημόσια έργα, λουτρά, γιοφύρια, κρήνες, στάδια, μολς. Αλλά κορυφαία κατασκευαστική του στιγμή υπήρξε η ανέγερση του νέου Ναού του Σολομώντα, ο οποίος παίζει και να ήταν το πιο εντυπωσιακό κτηριακό συγκρότημα της εποχής του.



Με χιλιάδες δέντρα που λατομήθηκαν από τα δάση του Λιβάνου και μεταφέρθηκαν στην Ιερουσαλήμ από τη θάλασσα, με εκατοντάδες συμπαγείς ογκόλιθους που λαξεύονταν στα λατομεία γύρω από την πόλη και μεταφέρονταν από σκλάβους και εργάτες, σου μιλώ για υπερπαραγωγή. Εντούτοις εκτός από τα δημόσια έργα, ο Ηρώδης φρόντισε να σιάξει και καναδυοτρια ανάκτορα για τον εαυτό του. Πούθελε νάναι εντυπωσιακά και ζούπερ ασφαλή, διότι έπαιζε και πολύ πισώπλατο μαχαίρωμα (επίσης στο κυριολεκτικό του). Κάτι άρχισες να σακουλεύεσαι.



Ακολούθησέ με, θέλω να σου δείξω κάτι.



Βλέπεις ετούτη τη σκάλα; Οδηγεί σε ένα επίπεδο πιο κάτω από την κορφή, στη μύτη του λόφου. Σε περιμένει έκπληξη.



Ετούτο δω το μπαλκονάτο μέρος, με την ανεμπόδιστη θέα και τις αψηλές, εντυπωσιακές κολώνες, είναι τ'ανάκτορο που έχτισε ο Ηρώδης στη Μασάντα.



Ζούπερ πολυτελές, με τις διακοσμήσεις του, τα περιστύλια και τις τοιχογραφίες του, είναι ν'απορεί κανείς πώς διάολο τούρθε και έχτισε κοτζαμάν μπίλντινγκ σε ετούτη την αετοφωλιά. Αλλά είπαμε: Μέγκας ήταν, λεφτά είχε, ό,τι ήθελε έκαμνε, δεν θα σου δώκει και λογαριασμό.



Πολύ καλά το παρατηρείς, οι κολώνες είναι υπόσκαφες σε τμήματα του βράχου. Είπαμε ότι η Πέτρα είναι κοντά, επομένως οι αρχιτεκτονικές και κατασκευαστικές πρακτικές ομοιάζουν.



Ετούτο το παλάτι σιάχτηκε μεταξύ του 37 και του 31 π.Χ. Και φαίνεται πως λειτούργησε ως καταφύγιο του Ηρώδη, όταν έβλεπε τα σκούρα. Εξού και το είχε εξοπλίσει με όλες τις ανέσεις και είχε φροντίσει ακόμα και για χιουτζ δεξαμενές νερού που θα του εξασφάλιζαν τη δυνατότητα διαμονής για μακρό χρονικό διάστημα.



Έτσι για την ιστορία, να σου πω ότι ο Ηρώδης κυβέρνησε για πολλά χρόνια (και ήσαν στην εξουσία, όταν γεννήθηκε ο Ιησούς -θυμάσαι το έρμπαν λέτζεντ με τη σφαγή των νηπίων που του αποδίδεται, αλλά μάλλον αδίκως!). Κατά τη διάρκεια του βίου του, έκαμε τέρατα. Αλλά επειδής πίσω έχει η αχλάδα την ουρά και μηδένα προ του τέλους, όταν εξηντάρησε αρρώστησε βαριά.



Και -ελπίζω να μην τρως, γιατί ακολουθεί σπλάτερ- άρχισε να σαπίζει. Στην αρχή, του παρουσιάστηκε μία φαγούρα, ύστερα τον πιάσανε τα εντερικά, πρηστήκαν τα πόδια του και η κοιλιά του και γέμισε έλκη.



Σκουλήκια άρχισαν να τον κατατρώγουν από μέσα, με αποτέλεσμα κάποια μέρα να αρχίσει ν'ανοίγει από διάφορα σημεία (δεν θες να ξεύρεις λεπτομέρειες) και να εκκρίνει υγρά, ενώ ανέδιδε μία φρικτή δυσοσμία. Κοινώς, αν νιώσεις φαγούρα και σε πιάσουν και τα εντερικά σου, να το κοιτάξεις!



Ο Ηρώδης εντέλει πέθανε το Μάρτη του 4 π.Χ., μισότρελος και έχοντας ζήσει τους τελευταίους του μήνες ως νεκροζώνταντος. Το παλάτι του στη Μασάντα παρέμεινε στη θέση του, αλλά άρχισε να ρημάζει. Για εβδομήντα χρόνια και βάλε.



Αλλά δεν έχουμε φθάσει στο προκείμενο. Ναι, τόσην ώρα και είμαστε ακόμα στην εισαγωγή -εσύ φταις που φαγώθηκες με τις ερωτήσεις. Και που είμαστε, πτηνό και ποιος τόχτισε, πτηνό και πώς πέθανε ο Ηρώδης, πτηνό! Ένα ράμφος έχω, πώς να σε προλάβω;
 

Θυμάσαι που στην αρχή-αρχή, σου ανέφερα έναν Λούσιους Φάβιους Σίλβα; Ε λοιπόν, το φθινόπωρο του 73 μ.Χ., ο λεγάμενος έφθασε στους πρόποδες της Μασάντα, επικεφαλής της Λεγεώνας Χ (δέκατη για εσέ που δεν έχεις ακόμη μάθει να μετράς στα λατινικά) και αλά μπρατσέτα με τέσσερις χιλιάδες άνδρες επικουρικών σωμάτων. Όχι για σάιτ σίινγκ μη-χειρότερα, αλλά για να πολιορκήσει και να καταλάβει το μέρος αυτό.


Βλέπεις, τρία χρόνια πριν (το 70 μ.Χ. ντε, δεν είναι και δύσκολη η αφαίρεση), πολλά χρόνια μετά το θάνατο του Ηρώδη του Μέγκα, είχε εκδηλωθεί η περίφημη επανάσταση των Εβραίων στην Ιερουσαλήμ. Η οποία καταπνίγηκε στο αίμα. Οι Ρωμαίοι σε μία επίδειξη ισχύος, διέλυσαν την ιερή πόλη και κατακρεούργησαν τους κατοίκους της (κάποιοι μιλούν για ολοκαύτωμα και στα τότες), καταστρέφοντας οριστικά και το Ναό του Σολομώντα.



Αλλά ενώ φάνηκε πως η επανάσταση τελείωσε με τον πιο δραματικό τρόπο, εδώ, στο οχυρό Μασάντα, κατέφυγαν οι τελευταίοι στασιαστές, οι λεγόμενοι Σικάριοι. Και διατήρησαν αψηλά τη σημαία της επανάστασης. Κάτι σαν το γαλατικό χωριό του Αστερίξ. Αλλά χωρίς τα μενίρ.



Όπως καταλαβαίνεις, ήταν ζήτημα γοήτρου για τους Ρωμαίους να πατάξουν την τελευταία αυτή κοινότητα επαναστατών. Έλα μου όμως που για μήνες και παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του Λούσιους Φάβιους Σίλβα, οι Εβραίοι ανθίσταντο ηρωικώς! Αυτά που βλέπεις εδώ, είναι δεξαμενές, όπου οι Εβραίοι είχαν αποθηκευμένο νερό και τρόφιμα. Για να σου λέω και τι βλέπεις δηλαδή.



Λόγω της μεγάλης υψομετρικής διαφοράς μεταξύ του οχυρού και της ερήμου όπου βρίσκονταν οι Ρωμαίοι, οι πολιορκητικές τους μηχανές ήσαν άχρηστες. Αλλά όταν δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στον Μωάμεθ: ο Λούσιους Φάβιους Σίλβα διέταξε να κατασκευάσουν μία κεκλιμένη ανοδική κλίμακα (σαν πλατφόρμα φαντάσου-την) από χώμα και πέτρες και να σκαρφαλώσουν από αυτήν, στο παλάτι του Ηρώδη.



Αυτό που βλέπεις εδώ είναι εκείνη η κλίμακα. Η βατή "πλαγιά" δηλαδή, που έσιαξαν οι Ρωμαίοι προκειμένου να ανεβούνε. Ναι, άλλαξαν τη γεωγραφία του μέρους οι αθεόφοβοι. Χρησιμοποιώντας μυριάδες Ιουδαίους αιχμαλώτους, οι οποίοι ουχί μόνο δούλευαν σε απάνθρωπες συνθήκες (αύριο πρωί-πρωί, θέλω να μου φιλήσεις το αφεντικό σου!), αλλά έτρωγαν και κάτι βέλη ή πέτρες στο δόξαπατρί από τους πολιορκημένους που προσπαθούσαν να τους εμποδίσουν. Αλλά το έργο προχώρησε και οι Ρωμαίοι ήσαν έτοιμοι να ανέλθουν!



Εννιακόσιοι εξήντα. Τόσοι ήσαν οι Εβραίοι πούχαν κλειστεί στο οχυρό. Και όταν είδαν κι απόειδαν ότι το τέλος πλησιάζει, συγκεντρώθηκαν και έλαβαν την τελευταία τους απόφαση. Ν'αυτοκτονήσουν.



Τέτοια ήταν η πίστη τους στον αγώνα που επ'ουδενί δεν δέχονταν να πέσουν στα χέρια των Ρωμαίων. Που η αλήθεια είναι πως είχαν και μεγάλη έφεση στα βασανιστήρια, τη βιοπραγία και το ξυλοφόρτωμα. Οι σύζυγοι λοιπόν αγκάλιασαν τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους κι αφού αποχαιρετιστήκανε και κλάψανε, σκότωσαν οι ίδιοι τις οικογένειές τους. Με κλήρο επελέγησαν δέκα άντρες για να σκοτώσουν τους υπόλοιπους. Μέχρι που πέθαναν και οι εννιακόσιοι εξήντα.



Όταν εντέλει σκαρφάλωσαν οι Ρωμαίοι στο οχυρό, το βρήκαν πνιγμένο στο αίμα. Κι έριξαν τα πτώματα στους γκρεμνούς να τα φάνε τ΄όρνια (ναι, αυτά που κάμουν κρα-κρα από πάνω σου!). Και κατέστρεψαν ό,τι είχε απομείνει από την πολύμηνη πολιορκία.



Για τους Ρωμαίους, η μαζική αυτοκτονία της Μασάντα ήταν ακόμη μια επιβεβαίωση ότι οι Εβραίοι ήσαν παράφρονες, θρησκόληπτοι και φανατισμένοι. Παρότι ακόμα και σήμερα οι ερμηνείες ποικίλουν (και συχνά συναρτώνται της συμπάθειας ή αντιπάθειας που έχει ο καθείς για τον Εβραϊσμό), το ιστορικό εκείνο συμβάν διατηρεί έναν ισχυρό συμβολισμό. Για τους Εβραίους, αποτελεί μία από τις πιο ένδοξες στιγμές της ιστορίας τους, ένα διαχρονικό παράδειγμα παλληκαροσύνης και αυτοθυσίας. Πολλοί είναι εκείνοι που ανεβαίνουν ως εδώ για να διαβάσουν την Τορά ή να τελέσουν το Μπαρ Μιτσβά τους.



Το βλέμμα μου χάνεται στους ορίζοντες της Νεκράς Θάλασσας. Σ΄ένα τοπίο απερίγραπτης σιωπής. Και παράξενης -σχεδόν εξώκοσμης- ομορφιάς. Φέρνω με το νου μου τον Ηρώδη, τους Σικάριους, τον Λούσιους Φάβιους Σίλβα. Όλους εκείνους που αγνάντεψαν κάποτες από εδώ την ίδια αυτή Θάλασσα. Εδώ, πάνω στη θρυλική Μασάντα. Που στέκει αγέρωχη μπροστά στ'ανθρώπινα πάθη και στη διάβρωση του χρόνου. Που συνεχίζει να διδάσκει ελευθερία. Σ'έναν τόπο που για αιώνες σπαράσσεται από τα μίση και την ανθρώπινη μισσαλοδοξία. Πάνω στην άμμο και τις πέτρες της ερήμου.

Τετάρτη, 24 Σεπτεμβρίου 2014

Ελευσίνια Μυστήρια



Πήρα τους δρόμους μια βραδιά. Και τους γνωστούς ρωτούσα. Για το κορίτσι μου, που αγαπούσα. Στην Ελευσίνα μια φορά-α-α!



Σιγοτραγουδώντας το γνωστό σέβεντις άσμα του Μητσιά, εβρέθηκα να περιπατώ προημερών στην Ελευσίνα. Πούναι προορισμός λιγουλάκι κόντρα αν είσαι τίποτις σνομπαρία, δεν καταδέχεσαι να ξεπεζέψεις από το γκάμπριο και προτιμάς το φρεντοτσίνο από τον πολλά βαρύ και όχι. Εντάξει, δεν σε αδικώ. Κάθε που περνάς από την Εθνική και βλέπεις τα φουγάρα, κλείνεις τα παράθυρα και τη μύτη σου. Με τα δίκια σου.



Όμως εγώ ετούτο το μέρος τ'αγαπώ. Κι έχω με τον καιρό, συμφιλιωθεί και με τις ασχήμιες του. Κι άκουμε που θα στο πω, είναι ένα μέρος βαθιά γοητευτικό κι ανέλπιστα ειλικρινές. Αρκεί να του επιτρέψεις να σου αφηγηθεί την ταυτότητά του.



Αλλά δεν είμαστε εδώ για την πόλη καθαυτή -που στο υπόσχομαι να σε ξαναφέρω για να σου τη δείξω με τα δικά μου μάτια- αλλά για ετούτον τον εξαίσιο θησαυρό. Τ'αρχαία της, ντε.



Θα σου το πάρω το πράμα από την αρχή. Δεν τόχεις συνειδητοποιήσει, αλλά ετυμολογικά η ονομασία της πόλης προέρχεται από την έλευση. Της Δήμητρας και της Άνοιξης. Αλλά υπάρχουν κι άλλες εκδοχές. Υπήρξε ας πούμε και ένας κάποιος Ελευσίνας, ήρωας κι αυτός σαν τον Τροιζήνα -από εκείνους τους άτυχους που παρότι άφησαν τ'ονομά τους σε μία πόλη, το μετατρέψαμε σε θηλυκό και τους διασύρουμε στον αιώνα τον άπαντα.



Όπως ξεύρεις, η Ελευσίνα συνδέεται με τη λατρεία της Δήμητρας και της κόρης της, της Περσεφόνης. Πούναι σπουδαίος μύθος, από τους πιο σημαντικούς και εξόχως αλληγορικούς της μυθολογίας. Για να σου φρεσκάρω τη μνήμη, εκεί που έπαιζε η Φόνη (έτσι τη λέμε οι φίλοι της) μαζί με τις κολλητές της, την Κόνη, την Σόνη και την μικρή Πόνη, άνοιξε η γη και ξεπετάχθηκε ο Άδης -χθόνιος τύπος και όξαποδώ- και την άρπαξε.



Φωνάζει η Δήμητρα την κόρη της, άφαντη η μικρή. Αρχίζει να την αναζητά, πουθενά το κορίτσι. Άσιτη, άλουστη και μαυροφορεμένη, φτάνει μετά από μέρες εδώ. Στην Ελευσίνα. Όπου της αποκαλύπτει η Εκάτη (γνωστή κουτσομπόλα της εποχής) τα όσα συνέβησαν με τον Άδη. Απαρηγόρητη η Δήμητρα, ξαποσταίνει απάνου στην "αγέλαστο πέτρα".



Κι ύστερα βρίσκει καταφύγιο στην καλύβα μιας φτωχής, αγροτικής οικογένειας. Και θεραπεύει το ετοιμοθάνατο αγοράκι τους, τον Τριπτόλεμο, βαφτίζοντάς τον στη φωτιά (ντοντ τράι-ιτ ατ χόουμ!).



Όταν η θεά αποκάλυψε στους ανθρώπους την αληθινή της ταυτότητα, τότες εκείνοι απεφάσισαν να θεσπίσουν τη λατρεία της. Πούχε αγροτικό χαρακτήρα και συνδεόταν με τον κύκλο της καλλιέργειας, από τη σπορά ως τη συγκομιδή.



Παρότι η Δήμητρα λατρευόταν σε όλη την επικράτεια του ελληνικού χώρου, ήταν εδώ στην Ελευσίνα, που τελούνταν οι πιο λαμπροί εορτασμοί της. Τέτοια εποχή. Τέλος Σεπτέμβρη, αρχές Οκτώβρη. Δηλαδή την εποχή της σποράς. Τότες που σύμφωνα με το μύθο, η κόρη της η Περσεφόνη ετοιμαζόταν για την κάθοδο στον Άδη.



Βλέπεις, κατόπιν παρέμβασης του Δία, είχε συμφωνηθεί να μένει η Φόνη (δηλαδή το πνεύμα της βλάστησης, πόσο πιο λιανά να σου το κάμω;) με τη μαμά τα δύο τρίτα της χρονιάς και να κατέρχεται στον σύζυγό της, κάθε χειμώνα.



Και εύλογα θα με ρωτήξεις: γιατί τα λέμε "ελευσίνια μυστήρια"; Μα γιατί είχαν απόκρυφο χαρακτήρα, ήσαν εντελώς εξκλούσιβ εορτασμοί και δεν μπορούσε να συμμετέχει ο κάθε τυχάρπαστος.



Ετούτο είναι το Ανάκτορο. Η κατοικία της Δήμητρας. Το άδυτο του τελεστηρίου. Εδώ φυλασσόταν το μεγάλο μυστικό των Ελευσινίων -που μην το πεις πουθενά, αλλά μάλλον ήταν ένα στάχυ. Που θεριζόταν τελετουργικά κάθε χρόνο από έναν σιωπηλό θεριστή. Αν ήσουν βι-άι-πι μέλος και σε συμπαθούσαμε, σε βάζαμε μέσα στο Ανάκτορο και σου επιδεικνύαμε το στάχυ με μεγάλη επισημότητα, τύπου "δεν μπορείς να βγάλεις φωτογραφίες".



Σύμφωνα με άλλους μελετητές, στο άδυτο του τελεστηρίου, φυλάσσονταν ιερά αντικείμενα που ίσως ήταν πρωτόγονα γεωργικά εργαλεία ή φαλλικά ομοιώματα.



Ετούτο το αβαθές σπήλαιο είναι το περίφημο Πλουτώνειο. Ένα συμβολικό πέρασμα προς τον κάτω κόσμο. Με λαξευμένα σκαλοπάτια και μία μυστηριακή αύρα. Εδώ γινόταν η αναπαράσταση της επιστροφής της Φόνης και της παράδοσης στη μάνα της, κατά την αρχαιότητα.



Αφού ήρθες μέχρις εδώ, είναι κρίμα να μην σε πάω και στο μουσείο. Που βρίσκεται σε σουρεαλιστική θέση: τ'αγάλματα με φόντο την υψικάμινο. Και κουφάρια πλοίων.



Στο προαύλιο, σε περιμένει γκραντιόζα σαρκοφάγος. Που εικονίζει το κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου. Που -δεν θέλω να σε στεναχωρήσω- αλλά κατέληξε στο φούρνο. Με κριθαράκι, ντοματούλα, κρεμμυδάκι και συνοδευτική πράσινη σαλάτα με ένα ελαφρύ ντρέσινγκ με μπαλσάμικο και μέλι. Για επιδόρπιο, τσίζκέικ.



Και μια και είμαστε στο τόπικ "ζούδια", αυτό είναι το Μπέιμπ το γουρουνάκι. Ανηψούδι της Πίγκυ. Πολλοί από τους μύστες σούρνανε μαζί τους και ένα τέτοιο, παρέα με το οποίο κάμανε μία βουτιά (κάθαρση το λέγαμε) στα νερά του Σαρωνικού που τότες ήτανε κρυστάλλινα και είχαν γαλάζια σημαία. Όχι, ούτε το γουρουνάκι είχε καλή κατάληξη.



Ετούτος είναι ένας αμφορέας με υπερμονδέρνα πιασίματα. Και με θέμα την τύφλωση του Πολύφημου. Που κάποτες είχε πει "καλύτερα να σου βγει το μάτι, παρά τ'όνομα", αλλά ύστερα από τη συνάντησή του με τον Οδυσσέα, άλλαξε γνώμη.



Κι επειδής, πολύς λόγος γίνεται τελευταία για Καρυάτιδες, ιδού μία από τις πλέον σημαντικές. Η Κόρη. Που στήριζε τα Μικρά Προπύλαια, εδώ στην Ελευσίνα. Άγαλμα υπερφυσικού μεγέθους, την πλησιάζεις και εντυπωσιάζεσαι με το πόσο χιουτζ είναι.



Κι εκείνη σε υποδέχεται με την ευγένειά της.Με την κομψότητα και την ευχάριστη διάθεσή της. Με το φαντεζί σκουλαρίκι. Το χαμόγελο. Το σπινθιροβόλο της βλέμμα. Το κυμματιστό μαλλί της. Αν αναρωτιέσαι που είναι η άλλη της αδελφή (ναι, ήσαν δύο), θα πρέπει να πας ίσαμε το Κέιμπριτζ. Της Αγγλίας. Ναι, ξενιτεμένη κι αυτή. Με επεισοδιακό τρόπο. Τη βάλανε σ'ένα καράβι το 1801, κατόπιν άδειας από τους Οθωμανούς, με προορισμό τη Γηραιά Αλβιώνα. Αλλά το καράβι βούλιαξε λίγο πριν φτάσει στον προορισμό του. Και η ξενιτεμένη κόρη, βυθίστηκε στα αφιλόξενα νερά τ'Ατλαντικού. Από όπου ανασύρθηκε μερικά χρόνια αργότερα. Για να φτάσει κακήν κακώς στο Κέιμπριτζ.



Θα μπορούσα να σου μιλάω για ώρες. Για ετούτο το μέρος. Πούναι συναρπαστικό. Και ξεχασμένο. Κι άγνωστο στους περισσότερους. Δυστυχώς.



Μήτε πολλοί επισκέπτες, μήτε γκρουπς με τουρίστες, μήτε φροντίδα από το κράτος και διαφήμιση. Σε ένα μέρος που θα μπορούσε και θα έπρεπε νάναι κορυφαίο αξιοθέατο. Που οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, θα συνέρρεαν πλήθη κόσμου για ν'ανιχνεύσουν τα πανάρχαια μυστικά του. Αλλά εδώ, σιωπή. Και εγκατάλειψη.



Ας είναι. Υπάρχει κάτι που υπερβαίνει τις ιδικές μας αδυναμίες, ανικανότητες και απρονοησίες. Είναι η δύναμη που αναδύεται από τα σπλάχνα αυτού του τόπου. Η αρχέγονη δύναμη της μητέρας θεάς. Και οι πολλαπλές σημασίες της.



Είναι τα βλέμματα. Των αγαλμάτων. Που μεγαλόψυχα, συνεχίζουν να μας χαμογελούν. Παρότι τα έχουμε καταδικάσει στην αδιαφορία μας.



Κοιτάζω έξω από το παράθυρο του μουσείου. Και μετράω τον φθινοπωρινό ουρανό πάνου από το Σαρωνικό. Φουσκώσανε τα σύννεφα. Έρχεται βροχή. Είναι καιρός να αποχαιρετιστεί η Φόνη από τη μάνα της. Κοιμήσου Περσεφόνη, στην αγκαλιά της Γης, στου κόσμου το μπαλκόνι, ποτέ μην ξαναβγείς.



Δεν σε έφερα ως εδώ τυχαία. Ήθελα να σου υπενθυμίσω. Και να μου υπενθυμίσω. Τη νομοτέλεια αυτού του κύκλου. Διότι σ'ετούτο το μαγικό μέρος, γίνομαι κι εγώ μύστης. Στα Ελευσίνια μυστήρια. Κι αναλογίζομαι τη σημασία τους. Την εμπλαισίωση τ'ανθρώπου στο φυσικό κύκλο. Τη συμφιλίωση με το θάνατο. Και την ελπίδα για αναγέννηση. Την προσδοκία ότι κάθε χειμώνας, ακολουθείται από μίαν άνοιξη. Έτσι δεν είναι; Έτσι ακριβώς είναι.

Εις το επανιδείν, γλυκιά μου Περσεφόνη!