Δευτέρα, 2 Φεβρουαρίου 2015

Πυροβολημένη τέχνη



Ουρές, αναμονές, συνωστισμοί, δημοσιότητες, μαλλιοτραβήγματα. Στην πιο σολντ-άουτ έκθεση των τελευταίων χρόνων στο Παρίσι. Με θέμα το έργο της Νίκης ντε Σαιν Φαλ. Της διαβόητης, κοντροβέρσιαλ καλλιτέχνιδος που δώδεκα χρόνια μετά το θάνατό της, εξακολουθεί να προκαλεί και να συζητιέται. Και επειδής ως γνωστόν, το πτηνό πετάει τη σκούφια του για τέτοια νταβαντούρια, στήθηκε πουρνό-πουρνό έξω από το Γκραν Παλαί για να θαυμάσει από κοντά τα έργα της Νίκης.



Κατ'αρχάς, αν δεν είχες κάμει προκράτηση, σε λυπόμασταν και γελάγαμε μαζί σου. Διότι έμενες στην ουρά για κάνα δίωρο με τρίωρο (τουλάχιστον), έβγαζες γένια, έλυνες σουντόκου, έριχνες πασιέντζες, αναστοχαζόσουν τη ζωή σου, έπαιρνες και κάναν υπνάκο και μετά έμπαινες. 



Καθώς το Γκραν Παλαί σε κάτι τέτοιες εξποζισιόνς φοράει την πιο εστέτ διάθεσή του, δεν διστάζει να σε αφήκει να μουλιάζεις μέσα στη βροχή ή να σαπίζεις κάτω από τον ήλιο και βάζει πέντε-πέντε τους επισκέπτες ανά δεκάλεπτο, μην τυχόν και χαλάσει το μαλλί του, σπάσει το νύχι του ή πέσει η βλεφαρίδα του (είναι γενικά πολύ σινιέ το Παλαί, γι'αυτό το λέμε και Γκραν). 



Η περίπτωση της Νίκης Ντε Σαιν Φαλ είναι κάπως ιδιότυπη. Αν είσαι καλοπροαίρετος άνθρωπας, της αναγνωρίζεις καινοτομικά στοιχεία, δημιουργικό οίστρο και ανατρεπτική διάθεση. Αν είσαι στριμμένο άντερο, τη λες κενή περιεχομένου, φτηνή αντιγραφέα άλλων καλλιτεχνών, φραγκοκίλερ και προαγωγό της δηθενιάς. Άιδερ-γουέι, έχει καταφέρει να σου γίνει ενδιαφέρουσα.



Το πρώτο πράμα που πάντα με εντυπωσίαζε σε εκείνη είναι το όνομα! Αν σε λένε "Νίκη ντε Σαιν Φαλ", στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται παρά να περιφέρεις το μπραντ νέιμ σου για να γίνεις ζούπερ διάσημη. Είναι σαν τη "Νανά Δούκα Παλαιτσάκη Σγόντσου" ή την "Γιάννα Αγγελοπούλου Δασκαλάκη". Ρισπέκτ! Και να φανταστείς ότι το πραγματικό όνομά της είναι ακόμα πιο γουάου. Διότι τη λέγανε "Κατρίν-Μαρί-Ανιές Φαλ ντε Σαιν Φαλ"! Όχι που λύσαξαν εσένα οι γονείς σου να σε βαφτίσουν Σπυριδούλα.



Η Νίκη ντε Σαιν Φαλ, το φύσαγε από μικρή. Ήταν τσεπωμένη, ευκατάστατη, πλουσία, πώς το λένε; Κόρη αριστοκρατικής οικογένειας εκ Γαλλίας, με μπαμπά τραπεζικό (ναι, τότες που παίρνανε ακόμα πλήρες το επίδομα ισολογισμού) και μαμά αμερικανίδα. Βεβαίως και παρότι, σου ακούγεται σήμερις ειδυλλιακό να μεγαλώνεις σε μέγαρο και να έχεις πλέιρουμ με δεκάδες παιχνίδια, κούκλες, κουζινικά και τη Μπάρμπι αστρονάφτη, πρέπει να σου υπενθυμίσω ότι οι καγιέν δεν φέρνουν την ευτυχία (χελόου, το λέει και ο Βαρουφάκης!): η μικρή Νίκη ντε Σαιν Φαλ βιάστηκε από τον πατέρα της όταν ήταν έντεκα ετών. Μία εμπειρία, που προφανώς αποδείχθηκε τραυματική και επηρέασε τη μετέπειτα ζωή της.



Στα δεκαοχτώ ντύθηκε νυφούλα και ανέβηκε τα σκαλιά της εκκλησίας με τον Χάρυ Μάθιους, παιδικό της φίλο. Σιγά που δεν θα σου πω τα προσωπικά της! Καθότι πεντάμορφη, αναζήτησε την τύχη της ως μοντέλα και έχτισε αξιοζήλευτη καριέρα με εξώφυλλα στη Vogue (αν δεν είσαι στη Vogue, δεν είσαι στη μόδα) και στο Life (Life is Life, νανά να να να!). 



Όμως κάποια στιγμή απεφάσισε να αποσυρθεί και να μεγαλώσει τα παιδιά της. Το 1952 ήρθε και εγκαταστάθηκε εδώ στο Παρίσι. Μερικούς μήνες αργότερα, υπέστη νευρική κρίση και την τρέξαμε στο νοσοκομείο. Η Νίκη ανήκει (!) στη χορεία εκείνη των καταραμένων καλλιτεχνών. Που διακατέχονται από αυτοκαταστροφικά σύνδρομα. Που φέρουν το στίγμα της κατάθλιψης, της νευρικής διαταραχής. Σαν αυτό που ήταν η Σίβλια Πλαθ. Σαν αυτό που θέλει διακαώς να γίνει η Λάνα ντελ Ρέι.



Στη συνέχεια, πέρασε μία περίοδο εσωστρέφειας ως ντέσπερεϊντ χάουσγουάιφ και άρχισε διάφορα σεμινάρια θεατρολογίας και υποκριτικής, ενώ ξεκίνησε και να ζωγραφίζει. Όχι τίποτις ιδιαίτερα σπουδαίο. Αλλά η εποχή εκείνη δίψαγε για πειραματισμούς. Έπαιρνες ένα λίτρο κόκκινη μπογιά, την πασάλειβες σε ένα τελάρο και σε θαυμάζαμε για το καλλιτεχνικό σου δαιμόνιο (ναι, πολυμίσητε Ρόθκο, για σένα ομιλώ!).



Το 1955, η Νίκη ντε Σαιν Φαλ ταξίδεψε στη Βαρκελώνη. Και εντυπωσιάστηκε από τα έργα του Γκαουντί (δικαίως!), ο οποίος άσκησε τεράστια επιρροή στη μετέπειτα καλλιτεχνική της πορεία. Εγώ θα τολμήσω να σου πω ότι τον αντέγραψε με σχεδόν αναίσχυντο τρόπο. Αλλά θα με πεις κακό.



Λίγο καιρό αργότερα, χώρισε τον Μάθιους και παντρεύτηκε τον Ζαν Τινγκελί, Ελβετό γλύπτη και ζωγράφο που ανήκε στο κίνημα του ντανταϊσμού και έσιαχνε διάφορες μεταμηχανικές κατασκευές με εξαρτήματα που κινούνταν και έκαμαν μπιπ-μπιπ. Μάλιστα, κάποια από τα έργα του, αυτοκαταστρέφονταν μπροστά στο κοινό, επομένως τον έλεγες και εξαιρετικά αυτοκριτικό. Μαζί με τον Ζαν, η Νίκη έσιαξε μία σειρά από έργα, κάποια εκ των οποίων ήταν παραγγελίες από τη γαλλική κυβέρνηση ή από άλλες χώρες.



Οι δύο πιο σημαντικές στιγμές στην καλλιτεχνική πορεία της Νίκης όμως, ήταν οι πυροβολισμοί και οι χοντρές.



Στους πυροβολισμούς, η Νίκη πυροβολούσε από απόσταση σάκους γιομάτους με χρώμα, οι οποίοι έσκαγαν πάνω από τελάρα και τα χρωμάτιζαν. Εσύ το λες πιτσιλιά, οι κριτικοί το είπαν αριστούργημα, εγώ θα αρκεστώ να πω ότι είμαι εκ πεποιθήσεως κατά της οπλοχρησίας. 



Με μεγαλύτερη συμπάθεια, προσέγγιζα πάντοτε τις χοντρές "Nanas". Διότι διαθέτουν μπρίο και χαρουμενιά, διότι είναι πιο πολύχρωμες και παιγνιώδεις. Και τελοσπάντων, διότι ξεύρω πόσο δύσκολες είναι οι δίαιτες.



Παρά το συνωστισμό στις αίθουσες, η έκθεση είναι με έξυπνο τρόπο στημένη και μπορείς να περιεργαστείς τα έργα από όλες τις οπτικές γωνίες, καθώς για παράδειγμα οι χοντρές, βρίσκονται αραδιασμένες σε έναν ενιαίο χώρο, λες και πρόκειται για ένα σούρεαλ μπαλέτο, στο οποίο είσαι καλεσμένος.



Κάποιες κρέμονται από το ταβάνι και ίπτανται πάνου από το κεφάλι σου μη-χειρότερα. Άλλες, έχουν σωριαστεί στα πατώματα και χύνουν τις κοιλιές τους με νάζι.





Δεν ξεύρω αν πρόκειται σταλήθεια για υψηλή τέχνη, αλλά παραδέχομαι πως είναι ωραίο αυτό το παιχνίδι, διασκεδαστικό.



Ο κόσμος προσεγγίζει με ενδιαφέρον τα γλυπτά, συζητάει, δίνει κλίση και προοπτική στο βλέμμα του, φωτογραφίζει και χαμογελάει. Είναι κι αυτό επιτυχία ενός δημιουργού και καθόλου μην το υποτιμάς.





Η Νίκη ντε Σαιν Φαλ με έναν τρόπο δικαιώνεται. Και με την υπερεπιτυχημένη αυτή έκθεση, κερδίζει την καταξίωση. Με ένα Παρίσι να την αγκαλιάζει και να την αποθεώνει.



Θα μου επιτρέψεις όμως να το πω, γιατί θα σκάσω. Θεαματική ναι, πολύχρωμη σίγουρα, αβανταδόρισσα ίσως. Αλλά πραγματικά σπουδαία δεν ήταν! Η Νίκη ντε Σαιν Φαλ πάτησε (πολλές φορές άγαρμπα) απάνου στο ταλέντο άλλων (του Γκαουντί, του Μιρό, του Νταλί, του Πόλακ και αρκετών άλλων) και αντέγραψε απροκάλυπτα. Μην μου αρχίσεις τα περί παρθενογένεσης στην τέχνη -το ξεύρω πως δεν υπάρχει, αλλά μην το χρησιμοποιείς ως δικαιολογία για όλες τις κόπιες και τις ρέπλικες εκεί έξω.



Έφυγα από την έκθεση, φχαριστημένος. Όχι τόσο για αυτό που είδα, αλλά κυρίως για αυτό που κατάλαβα. Η Νίκη πρόβαλε τον εαυτό της και χρησιμοποίησε τη δημοσιότητα για να χτίσει μία αρτίστικ περσόνα, κομμένη και ραμμένη στα γούστα των ψωνίστικων καλλιτεχνικών κύκλων και των ποπ μίντια. Και παρότι κάποια από τα έργα της έχουνε την πλάκα τους, απέδειξε πως το βασικό εργαλείο για την επιτυχία δεν είναι το ταλέντο ή το οριτζινάλιτι, αλλά το θράσος και η ικανότητα να λανσάρεις τον εαυτό σου πρόπερλι.


Ή για να στο πω πιο απλά: ακόμα κι αν πυροβολείς άσφαιρα, ο άλλος σηκώνει τα χέρια ψηλά. Το θέμα είναι να τον σημαδέψεις.

15 σχόλια :

  1. Ωραία ξενάγηση πτηνό μου και μοναδική παρουσίαση επίσης.
    Θα σου ω ότι είμαι μάλλον από τα στριμμένα άντερα δεν μπορώ να πω ότι τρελάθηκα με την τέχνη της.
    Αλλά όπως και να το κάνεις είναι κάτι που σου μένει.
    Πολλά φιλιά!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μερικά είναι χαριτωμένα και φαντεζί, Έλενα! Αλλά θα συμφωνήσω μαζί σου: σπουδαία δεν είναι. Έλα που έκαμε ντόρο όμως η Νίκη ντε Σαιν Φαλ κατά τη διάρκεια του βίου της -και συνεχίζει να κάμει μετά το θάνατό της. Διότι ήταν τελοσπάντων καλλονή, διέθετε αριστοκράτικ ονοματεπώνυμο και άπερ-κλας καταγωγή, έφερε και ένα μύθο με σκάνδαλα και τραυματική παιδική ηλικία, ήταν καλλιτεχνικώς προβοκατίφ -ε δεν χρειάζεται και τίποτις άλλο για να γίνεις ζούπερσταρ στα σαλόνια και στις γκαλερίς!
      Πολλά, πολλά φιλιά!

      Διαγραφή
  2. Πόσο τα λατρεύουν οι Γάλλοι και οι Νεουορκέζοι κάτι τέτοια!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αλλά πάρα πολύ. Που είναι ναπορεί κανείς για τα γούστα τους!
      Για να μην πω για τα μυαλά τους... :)

      Διαγραφή
  3. Δεν μπορώ να πω ότι ξετρελάθηκα, είμαι εντελώς άσχετη με το θέμα τέχνη, όμως το να αντιγράφεις το ταλέντο άλλων και να το παρουσιάζεις για δικό σου στυλ και να έχεις το απαραίτητο θράσος και ικανότητα να λανσάρεις το εαυτό σου πρόπερλι, όπως λες και συ, είναι κι αυτό μια μορφή τέχνης! Συμφωνείς;
    Φιλιά πολλά, καλό μήνα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ καλή μου Ραπουνζέλ. Το να βγει κανείς μπροστά, να επιτύχει και να διαπρέψει σε έναν κλάδο, προϋποθέτει όχι μόνο ταλέντο και σκληρή δουλειά, αλλά και κότσια. Ή θράσος. Το σίγουρο είναι ότι η λεγάμενη διέθετε κάμποσο θράσος. Για ταλέντο, όρκο δεν παίρνω!
      Πολλά, πολλά φιλιά!

      Διαγραφή
  4. Αμ δεν την ήξεβρα τη Νίκη ο βλαχαδερός, νόστιμη ήτο πάντως. Αυτό που απόλαυσα πιότερο ήταν η υπέροχη παρουσίασή σου παρά η τέχνη της. Μου θύμισε λίγο καρνάβαλο στην Πάτρα, αντιλαμβάνεσαι!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πολύ εύστοχη η παρομοίωση. Είναι και επίκαιρο το Τριώδιο, θα μπορούσε η Νίκη να στήσει ωραιότατο άρμα με τροφαντές Πατρινές! Πόσο τέλειο;

      Τα φιλιά μου και τις καλησπέρες μου, Τρεμενς!

      Διαγραφή
  5. Καλαμιά στον Κάμπο2 Φεβ 2015, 2:24:00 μ.μ.

    Επειδή, είχε την ίδια ηλικία με τον Botero ποιος άραγε να έφτιαξε πρώτος τις χοντρές κυρίες και ποιος αντέγραψε;
    Πρόσφατα είδα ένα ντοκυμαντέρ μ΄αυτήν και μου φάνηκε περίεργη, αγχωτική και αλλοπρόσαλλη.
    Δεν ξέρω όμως αν το να αρέσει ένας καλλιτέχνης στο κοινό είναι σημαντικότερο από το να αρέσει στους ειδικούς ή στους άλλους καλλιτέχνες. Εμένα, πάντως, δεν με τρελλαίνουν αυτά που βλέπω, ειδικά οι δύο αγαλματοειδείς νύφες είναι μάλλον αποκρουστικές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ήταν πράγματι περίεργη, νευρωτική και αλλόκοτη. Είχε πάντοτε τουπέ. Ίσως αυτά τα στοιχεία να την έκαναν τόσο ενδιαφέρουσα και να συγκέντρωναν επάνω της τα φλας της δημοσιότητας!
      Δεν ξεύρω αν ο Μποτέρο είναι σπουδαιότερος καλλιτέχνης, αλλά νομίζω ότι έχει περισσότερο ταλέντο! Αλλά τελοσπάντων, γούστα είναι αυτά και η τέχνη είναι εντύπωση.
      Τα φιλιά μου και τις καλησπέρες μου, Καλαμιά μου!

      Διαγραφή
  6. ουρά στο Γκραν Παλαί για να δουν τις χοντρές;
    Να πούμε στο Βαρουφάκη ,να εκθέσει το Βενιζέλο ,υπάρχει μεγάλη πιθανοτητα να μειωσουμε τα χρέη μας έτσι...όχι ,για να δειτε τι σημαίνει στριμμένο άντερο!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χε χε χε! Ο Βενιζέλος δεν χρειάζεται τον Βαρουφάκη για να τον εκθέσει: εκτίθεται και από μόνος του! :)
      Πολλά, πολλά φιλιά, Νάσια!

      Διαγραφή
  7. Φοβερή η ξενάγησή σου. Την απόλαυσα και συμφώνησα σε όλα όσα είπες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προσπάθησα να είμαι όσο πιο δίκαιος μπορούσα απέναντι στη Νίκη! Χαίρομαι λοιπόν πολύ που συμφωνείς!
      Τα φιλιά μου και τις καλησπέρες μου, laternative!

      Διαγραφή
  8. Πιγκουίνε γεια, πρώτη φορά, κι ευχαριστώ για όλα τα μέρη που με πήγες και τα τόσα πράγματα που μου'μαθες.
    Διαβάζοντας για τη Νίκη συνειδητοποίησα ότι έχω επισκεφτεί το Giardino dei Tarocchi κοντά στο Οrbetello, επαρχία Grosseto, στην Τοσκάνη, όπου εκτός από τα γλυπτά στο πάρκο, έχει φτιάξει και ολόκληρο σπιτικό, από γυαλί, καθρεφτάκια, και άλλα πολύ φανταχτερά αλλά...ψυχρά υλικά, μέσα(!) στο οποίο έμενε κιόλας. Άλλο να στο λέω κι άλλο να το βλέπεις...Κάνε μια βόλτα, αν βρεθείς από εκεί. Αξίζει. Εκείνη, έτσι πολεμούσε τα δαιμόνια της, λένε.
    Ρένα

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.

Πιγκουίνος

Ιστολόγια υπάρχουν πολλά. Πτηνολόγιο όμως, ένα!

Life-Style

Popular Posts