Τρίτη, 19 Ιουλίου 2016

Η ιδανική πόλη



Λοιπόν για να μην έχουμε δράματα, σε προειδοποιώ εξαρχής: εδώ στο Ζάμοστς δεν θα βρεις τίποτις αφρόντιστο, γραμμένο, βρώμικο, σπασμένο ή ρημαγμένο, όλα είναι οργανωμένα με υποδειγματικό τρόπο, οι πεζόδρομοι είναι πεντακάθαροι, τα περβάζια γιομάτα πολύχρωμα λουλούδια και οι άνθρωποι χαμογελαστοί κι ευγενικοί. Και ουδεμία ευθύνη φέρω αν αρχίσεις εσύ τις συγκρίσεις, σε πιάσει η κατάθλιψη και βγεις στους δρόμους της γειτονιάς σου φωνάζοντας "μπουρλότο"! Εγώ για μία απλή βόλτα σε έφερα να αναπνεύσουμε λίγο αναγεννησιακό αέρα πούναι καλός ο καιρός, έσύ κάμε ό,τι καταλαβαίνεις.



Τώρα βέβαια -και με τα δίκια σου- ακούς Αναγέννηση και σκέφτεσαι Φλωρεντίες και Σιένες και Βενετίες. Εντούτοις, θα διαπιστώσεις σύντομα, πως είχαμε κι εμείς εδώ στην Πολωνία αναγεννησιακό οίστρο και τελοσπάντων, δεν θα μας πεις εσύ πώς να χτίζουμε τις πόλεις μας. 



Το Ζάμοστς είναι από τις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις πόλεων που χτίστηκαν εκ του μηδενός και κατόπιν σχεδιασμού, χωρίς να προϋπάρχει κάποιος οικισμός στη συγκεκριμένη τοποθεσία.



Η αρχική έμπνευση για τη δημιουργία του ανήκει στον καγκελάριο Γιαν Ζαμόισκι, ο οποίος κάπου στα μέσα του 16ου αιώνα σκέφτηκε -και με τα δίκια του ο άνθρωπος- πως σε ετούτο το σημείο που ενώνονται οι εμπορικές οδοί που οδηγούν από τη Δυτική Ευρώπη προς το Βορρά και προς τον Εύξεινο Πόντο, θάταν εξαιρετική ιδέα να σιάχναμε ένα αστικό κέντρο.



Και επειδής ήτανε βέρι βαθύπλουτος (ήλεγχε περί τις 112 πόλεις και 612 χωριά, βάλε με το μυαλό σου τις εισπράξεις μόνο από τον ΕΝΦΙΑ) και εντελώς αποφασισμένος (τύπου "πόλη θέλω, τώρα την εθέλω"!), ο Ζαμόισκι προχώρησε άμεσα στην υλοποίηση βάσει ενός φιλόδοξου μάστερπλαν. Κάλεσε τον αρχιτέκτονα Μπερνάρντο Μοράντο από την Πάδοβα και του παρήγγειλε τη δημιουργία μίας πόλης με ιδανικές αναλογίες και με ένα παλάτι στο κέντρο της για την αφεντιά του. 



Έως το 1586, ο Μοράντο ολοκλήρωσε τα σχέδια, πέσανε τα πρώτα μπετά και ξεκίνησαν εντατικές εργασίες για την οικοδόμηση των δημόσιων κτηρίων, διότι ως γνωστόν το γοργόν και χάριν έχει και στη βράση κολλάει το σίδερο. Όχι που θα καθόμασταν να το κλαίγαμε επί είκοσι χρόνια σαν το Ελληνικό.



Εκκλησίες, σπίτια, πύλες, πλατείες και η εξωτερική οχύρωση σε σχήμα αστεριού, άρχισαν σύντομα να παραδίδονται και ο Μοράντο αποδείχθηκε τόσο αποτελεσματικός που σε έντεκα μόλις χρόνια, απέμειναν μόλις εικοσιέξι οικοδομικά τετράγωνα που δεν είχαν ακόμα καλυφθεί οικιστικά. 



Ίσως το πιο ξεχωριστό οικοδόμημα ήταν το θαυμάσιο Δημαρχείο. Που δεσπόζει στην κεντρική πλατεία της πόλης και αποτελεί ένα από τα καλύτερα δείγματα αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής βορείως των Άλπεων.



Το Δημαρχείο ολοκληρώθηκε το 1598, δύο χρόνια πριν το θάνατο του Μοράντο, ο οποίος ευτύχησε να ιδεί την αποπεράτωση του εξαιρετικού του αρχιτεκτονήματος. Πούχει μνημειώδη σκάλα και βέρι ιμπρέσινγκ είσοδο και καμάρες και διακοσμήσεις και όμορφα τελειώματα με τρούλους.



Και ωραιότατο ρολόι να συντονιζόμαστε στα ραντεβού μας.



Σε ετούτη την πλατεία -μήκους και πλάτους εκατό μέτρων ακριβώς- στήνουμε μέχρι και σήμερα τις εξέδρες για τις διάφορες εκδηλώσεις μας, συναντιόμαστε και απολαμβάνουμε τους καφέδες μας, βολτάρουμε και ρεμβάζουμε κάτω από τον ζεστό καλοκαιρινό ήλιο.



Δίπλα ακριβώς στο Δημαρχείο, βρίσκεται μία σειρά από κτήρια με υπέροχες διακοσμήσεις, που τα λέμε "Αρμένικα Σπίτια" διότι χτίστηκαν για λογαριασμό πλούσιων Αρμένων εμπόρων. Που είναι έξτρα φωτογενή και πάντα πρόθυμα να σου χαρίσουν μερικά καρτ-ποστάλ ενσταντανέ.



Η πόλη συνδυάζει ιταλικά και κεντροευρωπαϊκά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, σε συνδυασμούς ανάμεσα στο ευχάριστο και το φαντεζί. Αλλά αν νομίζεις ότι ο Μοράντο τοποθέτησε τα πράγματα, τυχαία και στο περίπου, είσαι εντελώς γελασμένος και λυπάμαι για λογαριασμό σου.



Το πολεοδομικό μάστερπλαν βάσει του οποίου χτίστηκε η πόλη ήταν ανθρωπομορφικό (σε αντιδιαστολή με το ζωομορφικό βάσει του οποίου χτίστηκαν πολλές ελληνικές πόλεις) και αμέσως θα σου το εξηγήσω. 



Στην "κεφαλή" του βρίσκεται το παλάτι του Ζαμόισκι (που τον είχαμε κορώνα στο κεφάλι μας), σπονδυλική στήλη είναι η οδός Grodzka που ορίζει τον κεντρικό άξονα της πόλης από ανατολικά προς τα δυτικά και περνά μέσα από την κεντρική πλατεία που είναι η καρδιά της. Οι οδοί Solna και Μπερνάντο Μοράντο που ξεκινούν από την πλατεία προς το Βορρά και το Νότο είναι τα χέρια της που εκτείνονται ως δύο δορυφορικές πλατείες. Και εντέλει οι πύργοι της εξωτερικής οχύρωσης είναι τα ακροδάχτυλα που απωθούν τους όσους μας επιβουλεύονται. 



Γύρω από την πλατεία υπάρχουν μεγάλα δαιδαλώδη συμπλέγματα κτηρίων με εσωτερικές αυλές και πάρκα. Τα σπίτια σχηματίζουν ανάμεσά τους, δημόσιους χώρους με ευχάριστα αίθρια και ταράτσες για αναψυχή.


Ο διαβάτης μπορεί να εντοπίσει εύκολα εισόδους μέσα από τις καμάρες και να εισέλθει σε αυτές τις θαυμάσιες αυλές.



Όπου μπορεί να συναντήσει τους περίοικους να κάθονται στα παγκάκια, ηλικιωμένους να διαβάζουν χαλαρά εφημερίδα και παιδάκια να παίζουν.



Σε ρυθμούς χαλαρούς και διαστάσεις ανθρώπινες. Με καλαισθησία και μέτρο.



Ναι, το Ζάμοστς φτιάχτηκε με γνώμονα τον άνθρωπο. Απόλυτα συνεπές με τα ουμανιστικά ιδεώδη της Αναγέννησης.



Αλλά μη βλέπεις που κινούμαστε σήμερα ανάμεσα στο ειδυλλιακό και το μακάριο. Μερικά χρόνια μετά τη δημιουργία της πόλης και ενώ δεν είχαν προλάβει να στεγνώσουν οι μπογιές και να χαρούμε τα παλάτσα, πλάκωσε κόσμος: το 1648, εμφανίστηκαν οι Κοζάκοι εντελώς ακάλεστοι, ουχί με ένα κουτί γλυκά για να μας κάμουνε βεγγέρα, αλλά με σπάθες και βέλη για να μας κάμουνε επιδρομή. Ακολούθησαν οι Σουηδοί και για κάποια χρόνια περάσαμε υπό τον έλεγχο της Αστρίας και ύστερα του Ναπολέοντα. 



Όπως καταλαβαίνεις τον 18ο αιώνα η πόλη αναγκαστικά επανοχυρώθηκε, διότι σκεφτήκαμε ότι ωραιότατο το πορτοκαλοβερικοκί κτήριο και το σικλαμέν παραθυράκι, αλλά στη δύσκολη την ώρα χρειάζεσαι και μία πολεμίστρα νάχεις να πετάς έναν κανονιοβολισμό στους αντιπάλους.



Αυτά είναι τα πλέον πρόσφατα τείχη της πόλης. Εντάξει, έχουμε επέμβει λιγουλάκι και τάχουμε σε μεγάλο βαθμό ανακατασκευάσει τα τελευταία χρόνια. Αλλά τόχουμε κάμει με ρέγουλα και με απόλυτη συνέπεια στην προηγούμενη μορφή τους.



Τώρα στεγάζεται εδώ ωραιότατο μουσείο που εξηγεί την ιστορία της πόλης και περιγράφει τα όσα πέρασε με τον κάθε τυχάρπαστο που έφθασε ως εδώ για να μας κάμει τον καμπόσο.



Εννοείται πως το μουσείο οργανώνει βέρι απολαυστικές δραστηριότητες για τα παιδιά. Και πως διαθέτει εντελώς σύγχρονη μουσειακή λογική, με χρήση πολυμέσων και παραστατικών τρόπων αφήγησης.



Διότι μπορεί νάμαστε πόλη μόλις πέντε αιώνων ιστορίας, αλλά σε πληροφορώ ότι είμαστε πολύ υπερήφανοι γι'αυτήν και διατηρούμε με σχολαστικότητα και ευσυνειδησία τις μνήμες και τις παραδόσεις μας. Σε ένα περιβάλλον εξαιρετικά πολιτισμένο.



Ω και έχουμε αρκετά που μπορούμε να θυμηθούμε ή πρέπει να μνημονεύσουμε. Βλέπεις, η ιστορία δεν σταματά στους Κοζάκους, τις Αστρίες και τους Ναπολέοντες.



Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου, η πόλη καταλήφθηκε από τους Γερμανούς που πολύ την εξετίμησαν και απεφάσισαν να κρατήσουν τα μπίλντινγκς και να αφανίσουν τους κατοίκους τους.



Πάνω από εκατό χιλιάδες άνθρωποι εκδιώχθηκαν από την περιοχή και στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, με τελικό σκοπό να εποικιστεί το Ζάμοστς από Γερμανούς. Ανάμεσα στα πλήθη που εκδιώχθηκαν ήταν και τριάντα χιλιάδες παιδιά, τα οποία πέρασαν από ειδικό έλεγχο και όσα διέθεταν "άρια" χαρακτηριστικά εδίδοντο σε οικογένειες του Τρίτου Ράιχ για να ανατραφούν.



Κι αν νομίζεις ότι το Ζάμοστς παραδόθηκε άνευ αντίστασης, κάμεις μέγα λάθος και σε πιάνουμε αδιάβαστο στο κεφάλαιο της πολωνικής ιστορίας. Όπως και σε πολλές άλλες πόλεις και χωριά της χώρας, οι κάτοικοι εδώ προσπάθησαν με ό,τι μέσο διέθεταν να αντισταθούν στους Ναζί.



Πολλοί διέφυγαν στα κοντινά δάση, οργάνωσαν ένοπλες συμμορίες και με κάθε ευκαιρία, χτυπούσαν γερμανικούς στόχους, βοηθούσαν διωκόμενους πληθυσμούς ή απελευθέρωναν παιδιά από το ναζιστικό παιδομάζωμα. Όσοι είχαν απομείνει στην πόλη, επιτίθονταν στις οικογένειες των Γερμανών εποίκων και έκαιγαν τα σπίτια τους.



Αλλά ευτυχώς αφήσαμε πίσω μας εκείνες τις μέρες. Και καταφέραμε να επουλώσουμε τα τραύματα που άφησε η ναζιστική θηριωδία. Με δουλειά και με επιμονή.



Με συνείδηση της ανάγκης για συλλογική πρόοδο.



Σήμερα το Ζάμοστς θεωρείται -δικαίως- μία από τις ομορφότερες πόλεις της κεντρικής Ευρώπης. Με το ιστορικό του κέντρο να αποτελεί μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO και τους κατοίκους του να αντιμετωπίζουν με μεγάλη ευσυνειδησία αυτή του τη σπουδαιότητα.


Περπατώντας στις κεντρικές του πλατείες και χαζεύοντας τα πανέμορφα κτήρια, η σκέψη μου έτρεξε στον Ζαμόισκι που εμπνεύστηκε τη δημιουργία της πόλης και τον Μπερνάντο Μοράντο που τη σχεδίασε. Και επιβεβαίωσα κάτι που ακούγεται απλό και αυτονόητο, αλλά εντέλει φαντάζει τόσο δύσκολο για εμάς: ότι για να επιτύχεις ένα στόχο, χρειάζεσαι τρία πράματα. Όραμα, σχέδιο και συνέπεια.


Όραμα για να μπορέσεις να σιάξεις ένα μέλλον καθόπως το θες και σε συμφέρει.


Σχέδιο για να μπορέσεις να προγραμματίσεις τα βήματα που θα σε φθάσουν στην υλοποίηση του οράματος.


Και βεβαίως συνέπεια, στην προσήλωσή σου στο όραμα και στον αυτοπροσδιορισμό σου εντός του πλαισίου που θέτει το σχέδιο. Σαφώς και δεν υπάρχει ιδανική πόλη, ιδανική χώρα ή ιδανικός λαός. Αλλά το Ζάμοτσς διδάσκει πως οφείλει κανείς να προσπαθήσει και δεν θα βγει ζημιωμένος.

Ναι, θαρρώ πως ήρθε η ώρα να αρχίσεις τις συγκρίσεις, να σε πιάσει η κατάθλιψη και να βγεις στους δρόμους της γειτονιάς σου φωνάζοντας "μπουρλότο"!

9 σχόλια :

  1. Ευχαριστούμε για το ταξείδι, πτηνό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Τι αδιάβαστη, σε ένα κεφάλαιο μόνο; Σε ολόκληρη την πολωνική ιστορία είμαι πτηνούλι μου! Και διάβαζα σαν πρωτάκι που μόλις έχει μάθει να διαβάζει και τρελαίνεται με όσα μαθαίνει!
    Αυτό δεν ήταν πόλη! Βάλε χρώμα στη ζωή σου ήταν!
    Βέβαια άμα έχεις τα φράγκα και φιλόδοξο μάστερπλαν όλα γίνονται!
    Μα κυρίως .... πώς το είπες εσύ; Όραμα, σχέδιο και συνέπεια! Ό,τι δεν έχουμε εμείς στην Ελλαδίτσα μας δηλαδή!
    Μπουρλότοοοοο!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η πολωνική ιστορία είναι γιομάτη ενδιαφέροντα κεφάλαια και (επειδής δεν κρύβω τις αδυναμίες μου) οι Πολωνοί ένας από τους συμπαθέστερους λαούς στην Ευρώπη.

      Αν και στο Ζάμοστς έχω ιδιαίτερη αδυναμία, οφείλω επίσης να σημειώσω ότι οι πόλεις της Πολωνίας είναι η μία καλύτερη από την άλλη. Επομένως υπόσχομαι να επανέλθω! :)

      Τα φιλιά μου και τις καλημέρες μου!

      Διαγραφή
  3. Και μετά τη μονοχρωμία της στέπας στο Μιστί μας πας στο πολύχρωμο Ζάμοστς! Ο ορισμός της αντίθεσης!
    Είναι πραγματικά κουκλίστικο, σαν ψεύτικο!
    Το Δημαρχείο μεγαλοπρεπές και υπέροχο. Τα χρωματιστά σπίτια πανέμορφα. Εκείνο όμως που μου άρεσε πιο πολύ ήταν η αυλή με τα καταπράσινα και φροντισμένα παρτεράκια.
    Και τώρα αν σου πω ότι παρ' όλη αυτή την ομορφιά, καθαριότητα και φροντίδα, εκείνο που μου άρεσε ακόμα πιο πολύ είναι το Μιστί με την άγρια στέπα του, θα με περάσεις για εντελώς τρελή; :)
    Πολλά φιλιά!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καταλαβαίνω απόλυτα αυτό που λες, Ραπουνζέλ. Διότι ναι μεν η βόρεια Ευρώπη είναι πανέμορφη και οργανωμένη και όλα εκεί είναι στην εντέλεια, αλλά η Ανατολή (ιδίως η εγγύς) είναι πιο συναισθηματική και για εμάς πιο ενδιαφέρουσα και σημαντική.

      Τα φιλιά μου και τις καλημέρες μου!

      Διαγραφή
  4. εδω Πίγκου επικρατεί μεγάλη ερημια.Παραλίες και καντίνες μισοάδειες που πέρυσι έπρεπε να έρθεις αχάραγα για να πιάσεις μια καρεκλα πίσω πίσω!Κάθε χρόνο και χειρότερα.Έχουμε μεγάλο πρόβλημα με τα σκουπίδια ,μια μπόχα παντού.Δεν υπάρχει λέξη για να περιγράψουμε την κατάθλιψή μας.Είναι χάλια η οικονομική κατάστασή μας ,βγαινεις στη φύση να ξεχαστείς και νιώθεις χειρότερα στο Ελλαδιστάν.
    Πολλά φιλιά και ελπίζω να βρέχεις τα πουπουλά σου σε δροσερές ,καθαρές παραλίες!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εξαιρετικά θλιβερή η εικόνα που περιγράφεις, Νάσια μου. Και σου επιβεβαιώνω πως και η εικόνα της Αθήνας παραμένει στα χρώματα της κατάθλιψης. Οι γειτονιές αφημένες, οι δημόσιοι χώροι κατεστραμμένοι και απεριποίητοι και σχεδόν τα πάντα σε μία κατάσταση φθοράς και απαξίωσης. Και μη μου πει κανείς πως είναι θέμα οικονομικής κρίσης, διότι θα υπενθυμίσω ότι χώρες σαν την Πολωνία ήταν (και εν πολλοίς παραμένουν) φτωχότερες από την Ελλάδα.
      Πολλά φιλιά και καλημέρες!

      Διαγραφή
  5. σαν σκηνικό θεάτρου !! χωρίς σκουπιδάκια ,αυτοκίνητα,ξερά φύλλα.μόνο ποδήλατα.και οι πλατείες τόσο μεγάλες και με δέντρα μόνο , χωρίς λίγο παραπάνω χώμα -- για να καθαρίζει εύκολα μετά από βροχή??--

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.