Δευτέρα, 19 Σεπτεμβρίου 2016

Η Λευκή Πόλη (Μέρος Πρώτο)

Πρελούδιο: Νασρεντίν



Ο Χότζας πηγαίνει στην πόλη, καβάλα στο γαϊδουράκι του. Από πίσω ακολουθεί πεζός ο μικρός του γιος. Ένας περαστικός που τους βλέπει, του κάμει παρατήρηση: "Μα είναι σωστό να πηγαίνεις εσύ καβάλα και το δύστυχο το παιδάκι να περπατάει μέσα στη ζέστη;". Αναγνωρίζοντας πως έχει μάλλον δίκιο ο άνθρωπος, ο Χότζας κατεβαίνει από το γαϊδουράκι και ανεβάζει επάνω το γιο του.



Λίγα μέτρα πιο κάτω, έτερος περαστικός σχολιάζει με νόημα: "Αναίσθητα κι ανάγωγα, τα σημερινά παιδιά: ο μικρός απάνω στο γαϊδούρι και ο καημένος ο γέρος πατέρας του να σέρνεται από πίσω περπατώντας!". Αναγνωρίζοντας το λάθος, ο Χότζας ανεβαίνει κι αυτός στο γαϊδουράκι.


Λίγο πιο κάτω, ένας τρίτος περαστικός που τους βλέπει, κουνάει υποτιμητικά το κεφάλι του και μονολογεί: "Έλα και μη χειρότερα: δύο γάιδαροι πάνω σε έναν τρίτο! Θα το πεθάνουν το ζωντανό, οι αναίσθητοι!". Πιάνει το φιλοζωικό αίσθημα τον Χότζα, κατεβαίνει από το γαϊδουράκι, κατεβάζει και το γιο του. 



Τέταρτος περαστικός, σχολιάζει δεικτικά: "Η ανοησία των ανθρώπων ξεπερνάει κάθε φαντασία: να έχεις κοτζαμάν γαϊδούρι και να πηγαίνεις με τα πόδια!". Απηυδισμένος ο Χότζας απεφασίζει να ακολουθήσει τη μόνη λύση που του απομένει: φορτώνεται τον γάιδαρο στην πλάτη του και συνεχίζει το δρόμο του.



Η παραπάνω ιστορία είναι από τις αγαπημένες μου. Πρώτον, διότι είναι βέρι διδακτική και δεύτερον, διότι ταιριάζει γάντι στην κριτική επί της κριτικής που ασκείται καθημερινώς και αδιαλείπτως στη νεοελληνική μας πραγματικότητα από τις συζητήσεις στα φέιζμπουκς ως τον αυθόρμητο δημόσιο διάλογο στο τρόλεϊ. Που δεν τολμάς να πεις ότι ο ουρανός είναι μπλε και τσουπ, βρίσκονται δυοτρεις να διαφωνήσουν λέγοντας πως είναι προφανέστατα μενεξεδί, να σου κουνήσουν το δάχτυλο, να σου κάμουν ντισλάικ και να σε διαγράψουν από τη λίστα φίλων και γνωστών. Αν πάλι, αναθεωρήσεις και πεις πως όντως ο ουρανός είναι μενεξεδί, θα σου πεταχθούν άλλοι δυοτρεις που θα σου πουν εν εξάλλω πως πάσχεις προφανέστατα από αχρωματοψία, διότι ο ουρανός είναι ξεκάθαρα πράσινος με κόκκινες βούλες. Και πάει λέγοντας.



Βρισκόμαστε στην επαρχία του Ικονίου, στην κεντρική Τουρκία. Σε μία πόλη που λέγεται Ακσεχίρ. Στην άκρη μίας εύφορης κοιλάδας, γιομάτης χρώματα και ευωδιές.



Το Ακσεχίρ δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να χαρακτηρισθεί τουριστικός προορισμός και φαντάζομαι ότι θα πρέπει νάχεις κάποια συγκεκριμένη δουλειά για να σε βγάλει ο δρόμος σου σε τούτα εδώ τα μέρη. Νάχεις για παράδειγμα να μεταφέρεις τίποτις αγροτικά προϊόντα ή να σ'έχει στείλει μετάθεση εδώ το κεντρικό κράτος.



Τα πρωινά, οι κεντρικοί δρόμοι αποτελούν το σκηνικό για ένα ζωηρό αλισβερίσι. Λάδια, ζαρζαβάτια, ξηροκάρπια, φρούτα, ελιές, τυριά. Η βάση της τοπικής οικονομίας παραμένει αγροτική και παραδοσιακή. Αλλά παρότι οδηγούμε τρακτέρ και στριφογυρνάμε το μπεγλέρ, μην μας θεωρήσεις πολύ φτωχούς. Είναι τούτη η γη γενναιόδωρη μαζί μας και τον έχουμε τον τρόπο μας.


Γιατί ήρθαμε εδώ, θα με ρωτήξεις. Α για πολλούς και διάφορους λόγους, γιαβρίμ. Και καταρχάς για επίσκεψη. Στον Νασρεντίν Χότζα.

Βλέπεις, το Ακσεχίρ είναι η πατρίδα του, καθόπως διατείνονται υπερήφανα οι κάτοικοί του. Και δεν τολμάς εσύ να τ'αμφισβητήσεις παρότι ο Χότζας μπορεί και νάναι φίξιοναλ χαρακτήρας και τον διεκδικούν μέρη πολλά ανά τον κόσμο. Εδώ όμως στο Ακσεχίρ, δεν έχεις καμία αμφιβολία: αγάλματα, ζωγραφικές απεικονίσεις, μεμοραμπίλια, όλη η πόλη ζει κι αναπνέει με τον Χότζα της.



Οι περισσότερες από τις ιστορίες του Χότζα ακούγονται σήμερα μάλλον απλοϊκές και δύσκολα κεντρίζουν το ενδιαφέρον του παιδικού ακροατηρίου που έχει εθιστεί στις καταιγιστικές ταχύτητες των βίντογκέιμς, μαζεύει εικονικά Πόκεμονς με το κινητό του και βαριέται εύκολα την πιο υπαινικτική αφήγηση. Εντούτοις (ελπίζω πως) συνεχίζουν να γοητεύουν ένα πιο ειδικό κοινό, ίσως μεγαλύτερης ηλικίας, για το οποίο ο Χότζας και οι ανεκδοτολογικές του ιστορίες αποτελούν διασύνδεση με ένα όχι και τόσο μακρινό παρελθόν λαϊκής σοφίας.



Και μπορεί να θεωρείς πολλά από τα όσα διδάσκει ο Χότζας, αυταπόδεικτα, αλλά να που καθόλου δεν είναι. Ας πούμε, εγώ θα έλεγα στον Βρετανό ψηφοφόρο του Brexit (ή στον Έλληνα ψηφοφόρο του περσινού δημοψηφίσματος), την παρακάτω ιστορία: ένας περαστικός βλέπει μια μέρα τον Χότζα να κάθεται σε ένα κλαδί ενός δέντρου και να προσπαθεί να το πριονίσει. "Χότζα μου, αυτό που πας να κάνεις δεν είναι πολύ συνετό!" του λέει ο περαστικός. "Μα γιατί; Αφού το κλαδί δεν έχει ανθίσει και πρέπει να κοπεί!", του απαντάει ο Χότζας. "Ναι, αλλά αν κοπεί το κλαδί, εσύ θα πέσεις!". Ανένδοτος ο Χότζας και κάπως δυσαρεστημένος από τη σύσταση, συνέχισε με μανία να πριονίζει. Ξαφνικά το κλαδί λυγίζει κι ύστερα κόβεται με τον Χότζα να πέφτει βιαίως και να σωριάζεται στο έδαφος. Παραζαλισμένος και σακατεμένος, ο Χότζας λέει κουνώντας το κεφάλι του: "Εντέλει εκείνος ο περαστικός θάταν στα σίγουρα προφήτης!".



Τελευταία στάση, ετούτο το καλοφροντισμένο κοιμητήριο. Σταμάτα να σταυροκοπιέσαι και να κουνιέσαι από τη θέση σου.



Το βλέπεις αυτό το κωνικό κιόσκι; Καλά το κατάλαβες, πρόκειται για τον υποτιθέμενο τάφο του Νασρεντίν Χότζα.


Μέχρις και σήμερα αποτελεί προσκύνημα για πολλούς και σημείο αναφοράς για όλους όσοι αγαπούν τις ιστορίες του.


Υπήρξε στ'αλήθεια ο Νασρεντίν Χότζας; Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα. Δεν έχει άλλωστε και πολύ μεγάλη σημασία. Εκείνο που έχει σημασία είναι πως έγινε διαχρονικά, σημαντικός. Ως πρόσωπο αναφορά, στο οποίο έχουν κεντηθεί αιώνες λαϊκής θυμοσοφίας πολλών λαών της Ανατολής, περιλαμβανομένων των Τούρκων, των Περσών, των Αράβων, αλλά και των Ελλήνων. Τουλάχιστον των προηγούμενων γενιών μας, που ήξευραν κάμποσες από τις ιστορίες του και πολύ συχνά τις εμνημόνευαν.


Και θα μου επιτρέψεις να σου πω ότι σε κάποιες από τις ιστορίες αυτές, μπορείς να επιβεβαιώσεις διαπιστώσεις που μέχρι και σήμερα παραμένουν εντελώς εύστοχες και ουσιαστικές: όπως ας πούμε ότι η ζωή θέλει σύνεση, μέτρο και κάμποση αισιοδοξία. Μια μέρα ο Χότζας έχασε το γάιδαρό του και άρχισε να τον εψάχνει δεξά κι αριστερά, ευχαριστώντας ταυτόχρονα τον Αλλάχ! "Μα είναι δυνατόν να έχεις χάσει τον γάιδαρό σου και να ευχαριστείς για την τύχη σου τον Θεό;" τον ρώτησε κάποιος που τον άκουσε. "Δοξάζω το Θεό που δεν ήμουν καβάλα στο γάιδαρο, γιατί θάμουν τώρα κι εγώ χαμένος ο καψερός!".

Διότι τίποτις δεν είναι δεδομένο και όλες τις τύχες σου πρέπει να τις εκτιμάς.

(συνεχίζεται)

4 σχόλια :

  1. Αυτό το θέμα με τις διαφορετικές απόψεις για απλά πράγματα το 'χε λύσει -που λες, Πτηνό μου - η φιλόλογος που μας έκανε Αρχαία στην Δέσμη (σοφή γυναίκα ! Σχεδόν όσο σοφός ήταν κι ο Νασρεντίν Χότζα ;-) ).

    Κάναμε Άγνωστο στα Αρχαία, που λες, και ρωτούσε λ.χ. εμένα: "Αναγνώρισέ μας αυτήν την δευτερεύουσα πρόταση, Αγγελική".
    "Είναι δευτερεύουσα ειδική πρόταση που εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ως και εκφέρεται με οριστική επειδή δηλώνει κάτι το πραγματικό" απαντούσα εγώ, το nerd, με περισσό καμάρι.
    "Μπράβο, Αγγελική, πολύ σωστά !" μου χαμογελούσε η φιλόλογος.
    "Γιατί είναι ειδική, κυρία ;" πεταγόταν ο Χ., το "αντίπαλο" nerd της τάξης.
    "Τι νομίζεις ότι είναι Χ. ;" ρωτάει η φιλόλογος
    "Εγώ λέω ότι είναι αιτιολογική"
    "Αααα, έχεις απόλυτο δίκιο !!! Μπορεί κάλλιστα να είναι και αιτιολογική !"
    (Παγωτό εγώ, σαρδόνιο χαμόγελο προς το μέρος μου ο Χ., νοήματα του στυλ "θα σε κανονίσω στο διάλλειμα" εγώ !)
    "Κυρία, κυρία ... δεν μπορεί να είναι τελική η πρόταση ;;" ακούγεται απ'το πουθενά φωνή μαθητή άσχετου με τ'Αρχαία.
    "Αααααααα, μπράβο βρε Μ. !!! Η πρόταση αυτή μπορεί να χαρακτηριστεί ΚΑΙ ως τελική !" μας αφήνει σύξυλους εμένα και τον Χ. η φιλόλογος.
    "Μα, κυρία !!!!" εξανίσταμαι εγώ βγάζοντας καπνούς απ'τ'αυτιά μου, καθότι παιζόταν το κύρος μου και η υπόληψή μου ως nerd !!! :-p "Τελικά τι είναι αυτή η πρόταση ;; Ειδική, αιτιολογική ή τελική ;;; Αν μας τύχει αυτή η ερώτηση στις Πανελλαδικές, τι θα πρέπει να απαντήσουμε ;;; Ποια είναι η σωστή απάντηση ;;"
    "Η σωστή απάντηση θα είναι αυτή που θα έχει τεκμηριωθεί σωστά από σένα, αλλά και με την οποία θα συμφωνεί και ο διορθωτής" μου απάντησε κλείνοντάς μου το μάτι η φιλόλογος. "Το θέμα είναι να μην χαλάμε τις καρδιές μας για μια δευτερεύουσα πρόταση".

    Σοφή γυναίκα, σου λέω ! Σοφότατη !!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Άμα τα λέω εγώ ότι η εθνική μας σύγχυση ξεκινάει από το εκπαιδευτικό μας σύστημα, με λες ανάποδο άνθρωπο! Χαχαχαχαχα! Πάντως το αντίπαλο nerd είναι και για μένα παιδικό τραύμα: η αναμέτρηση παιζόταν στα δέκατα του δεκαεννιά και όπως καταλαβαίνεις, το τέλος του κάθε τριμήνου ήταν ντέρμπι για γερά νεύρα.

      Την καλησπέρα μου και τα φιλιά μου, Αγγελική!

      ΥΓ. Η φράση "να μην χαλάμε τις καρδιές μας για μία δευτερεύοσα πρόταση" είναι βέρι σοφή ιντίντ.

      Διαγραφή
  2. Μεγάλωσα με τις ιστορίες του Χότζα, από την γιαγιά μου και με συγκίνησε η ανάρτηση σου.
    Αφού συνεχίζεται, θα ξαναπεράσω.
    Να είσαι καλά και να περνάτε ακόμη καλύτερα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.