Παρασκευή, 29 Ιουλίου 2016

The Ring of Kerry



Α μην αρχίζεις από τώρα τη γκρίνια: εκατόν εβδομήντα χιλιόμετρα έχουμε μπροστά μας! Κι αν σου φαίνονται πολλά, σκέψου κι εμένα που οδηγώ και μάλιστα δεξιοτίμονα. Ναι, είναι σχετικά μεγάλη απόσταση και το αστείο είναι πως πρόκειται για έναν τεράστιο κύκλο που θα τον εδιανύσουμε για να βρεθούμε πάλι στο σημείο που βρισκόμαστε -δεν γελάς και ανησυχώ.



Μα τάχει ξεκαθαρίσει αυτά εδώ και τόσα χρόνια ο ποιητής και έρχεσαι εσύ τώρα να τα αμφισβητήσεις; Η διαδρομή είναι το νόημα ντε και όχι ο προορισμός - όπως μπορούν να σου επιβεβαιώσουν και κάμποσοι τουρίστες που έρχονται ως εδώ κάθε χρόνο για να κάμουν το συγκεκριμένο γύρο.



Διότι βλέπεις αγαπημένε αναγνώστα, ετούτη η διαδρομή διασχίζει δάση, περπατάει λιβάδια, σκαρφαλώνει λόφους και κατηφορίζει σε ακρογιάλια, χαρίζοντάς σου μία από τις πιο σπεκτάκιουλαρ εναλλαγές τοπίων στον κόσμο. Ναι, κάθε τρεις και λίγο θα με εκλιπαρείς να σταματήσω τ'αμάξι για να βγάλεις φωτογραφίες.



Βρισκόμαστε στη νοτιοδυτική Ιρλανδία και συγκεκριμένα στη χερσόνησο Kerry. Και μπορείς να χαλαρώσεις άνετα στην καρέκλα σου. Διότι η σημερινή ανάρτηση δεν έχει μήτε ιστορικές αναδρομές, μήτε ηθικά διδάγματα, μήτε στοχάστικ αλληγορίες.



Έχει απλώς γαλήνη, ησυχία, ομορφιά και φυσιολατρία. Βάζεις και τη Λορίνα Μακένιτ να παίζει κέλτικα τραγούδια στο μπαγκράουντ, προσθέτεις νοητά στην εικόνα ξωτικά και νεράιδες, αφήνεις τ'αεράκι του ωκεανού να φιλήσει το προσωπό σου και έχεις αυτομάτως απαλλαγεί από έγνοιες, προβλήματα, σκοτούρες και λοιπές τοξίνες.



Ένας και μόνο δρόμος υπάρχει για να γυρίσεις τη χερσόνησο του Kerry. Και σε προειδοποιώ πως είναι στενός. Πάρα πολύ στενός. Μία λωρίδα ανά κατεύθυνση και να εύχεσαι να μη διασταυρωθείς με λεωφορείο. Αυτή η οικονομία οδικού δικτύου είναι απολύτως ηθελημένη, καθώς έχουμε συνειδητά αποφασίσει να μην διαταράξουμε την αρμονία του τοπίου και να μην αλλοιώσουμε το φυσικό του κάλλος.



Κάθε στάση αποτελεί μία εμπειρία απόλαυσης. Πυκνά δάση με βελανιδιές, δρύες και πουρναριές αποτελούν συνέχεια του μεγάλου πανάρχαιου δάσους που κάλυπτε κάποτες το σύνολο της Ιρλανδίας.



Φτέρες και άλλες λογής λογής πρασινάδες συμπληρώνουν έναν εντυπωσιακό καμβά βλάστησης. Που δεν ξεύρω για σένα, αλλά προσωπικά βρίσκω τα καστανοπράσινα χρώματά του, εξαιρετικά ξεκούραστα και αναζωογονητικά.



Άσε τα νερά που τρέχουν από παντού και ακούς αυτό το γλυκό κελάρυσμα που χαϊδεύει με δροσιά τις αισθήσεις σου.



Και ένα υπέροχο χαλί με βρύες και ηπατικά καλύπτει τεράστιες εκτάσεις. Επειδής τη βλέπω την απορία στο βλέμμα σου, τα ηπατικά δεν έχουν σχέση με το συκώτι και άρα μπορείς να συνεχίσεις να πίνεις το κρασάκι σου άφοβα -πρόκειται για πρωτόγονα φυτά (κάμαν παρέα με τους δεινόσαυρους, όταν ήταν μικρά) που δεν διαθέτουν βλαστό και ρίζες και φαίνεται πως κατάγονται από πολυκύτταρα φύκη του γλυκού νερού. Σε κόβω αδιάβαστο στη φυτολογία, επομένως θέλω να ξεχυθείς στους καταπράσινους λόφους και να μαζέψεις μερικά για να τα κολλήσεις στο φυτολόγιό σου.


Κάθε στροφή της διαδρομής και μία έκπληξη. Μήτε που φαντάζεσαι κάθε φορά τί είδους ομορφιές μπορεί να σου επιφυλάσσει το παρακάτω.



Πολλές είναι οι φορές που συναντιέσαι με υδάτινες αγκαλιές, χωρίς να καλοκαταλαβαίνεις αν πρόκειται για λίμνες ή κόλπους με θαλασσινό νερό. Και καθώς οι αχτίνες του ήλιου λαμπυρίζουν μέσα τους, καθώς οι ουρανοί προβάλουν τη συνεχή ροή τους πάνω στα επιφάνειά τους, μένεις έκθαμβος με την απόλυτη και καθηλωτική ομορφιά που ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια σου.



Και μπορεί εδώ στο Ring of Kerry, πολλούς ανθρώπους να μην συναντήσεις, αλλά θα γνωριστείς στα σίγουρα με βέρι ενδιαφέροντα ζούδια. Όπως η καλή μας αγελάδα που τρώει κάτω στη λιακάδα.



Ξωπίσω της ένα από τ'αρχαία κτίσματα που βρίσκεις διάσπαρτα στην Ιρλανδία και που ανάγονται στην ύστερη Εποχή του Σιδήρου.



Δηλαδής κάπου στο 300 με 400 π.Χ. Παρότι τα πέτρινα αυτά κτίσματα (όπως το συγκεκριμένο που λέγεται Staigue) είναι πράγματι γοητευτικά και απολύτως ταιριαστά με το τριγύρω λάντσκέιπ, μπορείς άνετα να κάμεις τις σχετικές αναγωγές και συγκρίσεις και να νιώσεις υπερήφανος, αναλογιζόμενος τα επιτεύγματα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού τής ιδίας περιόδου. Παρενθετικά να σου πω ότι οι Ιρλανδοί είναι βέρι υπερήφανοι για το παρελθόν τους και όταν τους πιάσεις τη σχετική συζήτηση, σου λένε πως ομοιάζουν με τους Έλληνες ουχί για το ταπεραμέντο, όπως ίσως πιστεύεις, αλλά διότι και οι δύο λαοί μας διαθέτουν πανάρχαιο πολιτισμό. Χαμογελάς ευγενικά και αλλάζεις κουβέντα για να μην χαλάσουμε και τις καρδιές μας.



Και μετά το σύντομο διάλειμμα εθνικής ανάτασης, επιστρέφουμε στις ομορφιές και τις γαλήνες. Διότι αυτά, στα σίγουρα, τα διαθέτει η χώρα σε μεγάλες δόσεις.



Εδώ είναι η Μούκα, η οποία μου χάρισε βέρι αρτίστικ πόζα. Το φως από πίσω τονίζει τις καμπύλες της, προσθέτοντας έξτρα γκλαμ στο περίγραμμα των αυτιών της. Κι εσύ αν βρισκόσουν ξαπλωμένος σε μία απέραντη απλωσιά γεμάτη λιχουδιές και δεν είχες να πληρώσεις την πρώτη δόση της εφορίας σήμερα, τέτοια μακαριότητα θάχες στο βλέμμα.


Σε πιο έπικ πόζα, η Όντρεϊ ποζάρει πίσω από το φράχτη και με σίνικ μπαγκράουντ τύπου έρχεται μπόρα, έρχεται καταιγίδα. Εστετισμός.


Στο πιο φωτεινό και οπτιμίστικ, σου έχω την Ντόρα. Στο λευκό και απέριττο με καφετιές πινελιές που προσδίδουν μία τσαχπινιά. Από πίσω στο βάθος, η μαύρη καλλονή.



Στο πιο νεορεαλιστικό, ιδού ο Αγαθοκλής και η Μορφούλα που πόζαραν σε τάχα-μου μη στημμένη φάση -ότι και καλά βοσκούνε γρασίδι κι έτσι. Αλλά εσύ μην ψαρώνεις: εννοείται πως πρόκειται για καλοδουλεμένο ενσταντανέ του πτηνού (το οποίο κατόπιν τούτων, σκέφτεται σοβαρά να το γυρίσει στην επαγγελματική φωτογράφιση ζώων του λόγγου και του αγρού).



Ναι, το Ring of Kerry αποτελεί μία μοναδική φαντασμαγορία. Ουχί μονάχα στα λιβάδια και τα δάση του, αλλά και στις δαντελωτές απολήξεις του στη θάλασσα. Απίθανοι κόλποι και μυριάδες νησάκια δημιουργούν ένα σκηνικό για μυθιστορήματα και ταινίες.



Και καθώς οι άνεμοι του Ατλαντικού μετακινούν τα σύννεφα, οι καιροί αλλάζουν με ρυθμούς καταιγιστικούς. Λιακάδα και ύστερα συννεφιά και μετά βροχή και μετά πάλι λιακάδα. Το ίδιο τοπίο έχει αλλάξει χρώματα και όψη αμέτρητες φορές, μέσα σε λίγη ώρα.



Εδώ αποκτάς μία αίσθηση επικοινωνίας με τη φύση, σχεδόν μεταφυσική. Υποκλίνεσαι στο μεγαλείο της, υποτάσσεσαι στις διαθέσεις της και απλώς απολαμβάνεις. Τα σύννεφα που ρίχνουν τις σκιές τους στα λιβάδια, το φως που χρωματίζει με όλες τις παλέτες του πράσινου και του μπλε, τα τοπία.



Και τα σπιτάκια, αρμονικά ενταγμένα. Χωρίς υπερβολές και παρεκκλίσεις. Με μία αίσθηση του μέτρου και με συνείδηση της ένταξής τους στο φυσικό τοπίο. Μικρές αγροικίες, με τους κήπους τους και τα ζώα τους και τη σύνδεσή τους με το θαυμάσιο τριγύρω.


Όσο κι αν σε εκπλήξει, διαθέτομεν και παραλίες. Πολλές και εντυπωσιακές. Με άμμο και διάφανα νερά. Τα χρώματα είναι διαφορετικά από αυτά που έχεις συνηθίσει και σίγουρα ο ωκεανός απέχει πολύ από τα φιλικά κι αγαπησιάρικα νερά που σ'αγκαλιάζουν στα καλοκαίρια σου. Εδώ η σχέση με τη θάλασσα είναι εκ των πραγμάτων, διαφορετική. Λιγότερο σωματική και περισσότερο ψυχική. Δεκάδες παραθεριστικές τροχοβίλες βρίσκονται τοποθετημένες στις ακτές και πολλές οικογένειες Ιρλανδών περνούν εδώ τις διακοπές τους. 


Βόλτες, θαλάσσια σπορ, ενατένιση -ίσως και λίγη ηλιοθεραπεία, αν είσαι τυχερός και πετύχεις συνεχόμενη λιακάδα. Τη θάλασσα έχεις μάθει εδώ να τη χαίρεσαι, χωρίς να της δίδεσαι.


Έχεις εντυπωσιαστεί; Περίμενες ότι δεν διαθέτει αμμουδιές η Ιρλανδία; Κι αυτό που βλέπεις δεν είναι τίποτα. Θύμησέ μου να σε βολτάρω κάποια στιγμή στις πιο βόρειες ακτές, όπου θα τρίβεις τα μάτια σου και εγώ θα γελάω.


Θα μπορούσα να συνεχίσω για ώρες. Εκατόν εβδομήντα χιλιόμετρα, είπαμε. Με διαρκείς εναλλαγές και μαγευτικές εικόνες. Αλλά κάπου εδώ θα σε αφήσω.


Με μία τελευταία στάση. Στους σαγηνευτικούς, απόκρημνους βράχους. Τους οποίους επίσης διαθέτει σε μεγάλη αφθονία η Ιρλανδία, στις δυτικές της όχθες.


Εδώ το σκηνικό γίνεται εξαιρετικά ντραμάτικ και καθώς ισορροπείς στην άκρη των βράχων και κοιτάς κάτω, σου κόβεται η ανάσα.


Νιώθεις πως βαδίζεις στο όριο. Ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο. Στην επιβίωση και την καταστροφή.


Μπροστά σου, ο ωκεανός. Απόλυτος, κυρίαρχος, αδυσώπητος, συντριπτικός. Διαμορφώνει εδώ και αιώνες το τοπίο, ανάλογα με τις διαθέσεις του. Κι εσύ, μικρός κι ασήμαντος, τον κοιτάς χωρίς να μπορείς να τον ορίσεις.


Όχι, η σημερινή ανάρτηση δεν έχει μήτε ιστορικές αναδρομές, μήτε ηθικά διδάγματα, μήτε στοχάστικ αλληγορίες. Έχει μόνον αυτό: τη συνείδηση τού πόσο τυχερός πρέπει να αισθάνεσαι. Που είσαι ζωντανός σ'αυτόν τον κόσμο. Που παρά τις μικρές και μεγάλες του απογοητεύσεις, παραμένει θαυμάσιος.

Και η διαδρομή; Ω, είναι πάντα κυκλική. Την εδιανύσουμε για να βρεθούμε πάλι στο σημείο που βρισκόμαστε.

Πέμπτη, 28 Ιουλίου 2016

Άτσα τα, τ'Αλάτσατα! (B-Side)



Θα σου τη λύσω την απορία για το όνομα, καθόλου μην μου ανησυχείς: προέρχεται από τον πληθυντικό της λέξης "άλας". Ε λοιπόν στην τοπική διάλεκτο αντίς για "άλατα", τα λέγαμε "αλάτσατα". Μη με ρωτάς γιατί, γούστο μας και καπέλο μας!


Η πόλη ιδρύθηκε στα μέσα του 17ου αιώνα, οπότε δεν την ελές και τρομερά παλιά. Εντούτοις, άνθισε, αναπτύχθηκε και έγινε ήδη στα τέλη του 18ου αιώνα, ένα από τα σημαντικότερα αγροτικά κέντρα της Μικρασίας.



Σταφίδα, καπνά, γλυκάνισο και ριζάρι, ήσαν τα βασικά προϊόντα της περιοχής. Και εξαγωγές εκάμαμε (σουλτανίνας κυρίως) στας Ευρώπας. Στο Αμβούργο και στη Μασσαλία, στην Τεργέστη και στο Κάρντιφ. Και αλευρόμυλους είχαμε καμπόσους που στέκονταν στις κορφές των λόφων και κατοπτεύανε την πόλη.


Σήμερις βέβαια, όλα αυτά αποτελούν ένα πολύ μακρινό παρελθόν. Διότι τα άλλοτε ελληνικά Αλάτσατα έχουν μετατραπεί σε μία τουριστική υπερπαραγωγή: με γκουρμέ εστιατόρια, 
μπουτίκ χοτελς, ψαγμένους ξενώνες, μαγαζιά με κοσμήματα και ακριβά ρούχα. 


Η ανάπτυξη του μέρους τα τελευταία χρόνια έλαβε τόσο εκρηκτικές διαστάσεις, που τα Αλάτσατα σχεδόν τριπλασίασαν την έκτασή τους. Βλέπεις, ο κάθε νεόπλουτος Σμυρνιός που σέβεται τον εαυτό του, θεωρεί μαστ την αγορά μίας παραθεριστικής οικίας εδώ. Και επειδής το απόθεμα των παλαιών ελληνικών σπιτιών είναι τελοσπάντων πεπερασμένο, έχουμε σιάξει γύρω από τον οικισμό, απέραντες γειτονιές με μεζονέτες που μιμούνται -εντελώς άκομψα- την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των Αλάτσατων. Για να καταλάβεις, σε μικρή απόσταση από εδώ που βρισκόμαστε, έχει δημιουργηθεί ένα ολάκερο υδάτινο κανάλι δύο χιλιομέτρων που επικοινωνεί με τη θάλασσα, κατά μήκος του οποίου χτίζονται νεοπλουτέ κατοικίες που σου δίνουν την ευκαιρία να παρκάρεις το γιοτ σου όξω από την πόρτα σου. Πιο κραυγαλέα χλιδή, πεθαίνεις.


Αλλά δεν είναι μόνο οι Τούρκοι που το εκτίμησαν το μέρος και το κατακλύζουν με την παρουσία τους χειμώνα-καλοκαίρι. Και ξένους πολλούς θα συναντήσεις σήμερις στ'Αλάτσατα. Κινέζους, Γιάπωνες, Γερμανούς και Γάλλους.



Βεβαίως γι'αυτούς, το μέρος αποτελεί απλώς ένα γοητευτικό σκηνικό, ένα τουριστικό αξιοθέατο. Μία όμορφη και ξένοιαστη βόλτα. Απαλλαγμένη από τις συναισθηματικές σημασίες που έχει για εμάς τους δύο.



Δεκαεπτά χιλιάδες ήσαν οι κάτοικοι των Αλάτσατων, λίγο πριν την καταστροφή του '22. Σχεδόν όλοι τους, Έλληνες. Νοικοκυραίοι και παστρικοί, καθόπως φαίνεται από τα σπίτια που αφήκανε πίσω τους.


Σχεδόν όλα έχουν σωθεί και αναπαλαιωθεί. Από τους νέους τους ενοίκους. Που βεβαίως μήτε τα έχτισαν, μήτε τα πόνεσαν. Αλλά ήλθε ο καιρός που τα εξετίμησαν. Και μεταξύ μας, πώς να μην εκτιμήσεις τέτοια περιουσία που βρέθηκε στα χέρια σου;


Ακόμα πάντως και τα ελάχιστα σπίτια πούχουν απομείνει αφρόντιστα και άδεια, βρίσκονται σε διαδικασία πώλησης και αξιοποίησης. Από κάθε στενό ακούγονται μαστόροι και βλέπεις σκαλωσιές. Και οι τιμές έχουν εκτοξευθεί σε δυσθεώρητα ύψη. Που σημαίνει πως όχι, δεν μπορείς να βρεις πλέον κατιτίς στο πιο οικονομικό για ν'αγοράσεις (καλά, εσύ συγκεκριμένα δεν μπορείς να αγοράσεις εδώ και για άλλους λόγους).


Όμως είναι στιγμές που αναρωτιέμαι. Τι άραγες να ξεύρουν οι νέοι ιδιοκτήτες αυτών των σπιτιών για το παρελθόν τους; Ο τίτλος "γκρικ τραντίσιοναλ χάους" παίζει πολύ και προσθέτει αξία στο οίκημα, επομένως -φαντάζομαι πως- οι περισσότεροι καταλαβαίνουν πως τα σπίτια αυτά δεν χτίστηκαν από Τούρκους. Απορώ όμως: κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο εκκενώθηκαν οικισμοί σαν ετούτον; Γνωρίζουν πώς έφθασαν αυτά τα σπίτια στη δική τους κατοχή; Εκτιμούν καθόλου την ιστορία τους; Μπορούν να νοιαστούν πραγματικά γι'αυτά ή αποτελούν μία λάιφστάιλ επιβεβαίωση κοινωνικού στάτους;


Θα μου πεις, ψιλά γράμματα. Τι σημασία έχει αν κατανοεί κάποιος ή όχι, ιδίως μετά από τόσα χρόνια; Έχει σημασία, αναγνώστα. Όχι μόνο για τους Τούρκους που κατοικούν σήμερα τ'Αλάτσατα. Αλλά για όλους μας. Ναι, και για μένα και για σένα. Το να γνωρίζει κανείς και να αντιλαμβάνεται, παραμένει σημαντικό. Πέραν από εθνικές ευαισθησίες, ιδεολογικές ταυτότητες και υποκειμενισμούς. Ιδίως σήμερα, σε μία τόσο μπερδεμένη εποχή και με την άγνοια να αποτελεί το μεγαλύτερο οχτρό μας. 


Το βλέμμα μου τρυπώνει στους εσωτερικούς χώρους ενός από τα ελάχιστα σπίτια πούχουν παραμείνει ασυντήρητα. Και προσπαθώ να αναπλάσω τη ζωή των ανθρώπων που έζησαν εδώ πριν το '22. 


Πέρασε σχεδόν ένας αιώνας, αναγνώστα. Ένας θορυβώδης αιώνας. Κι όμως αν κάμεις λίγη ησυχία και αφουγκραστείς, θ'ακούσεις. Τους ήχους, τις φωνές. 


Τα βήματα στις σκάλες, τα τραγούδια στα πανηγύρια, τα γλέντια, τους γάμους, τα βαφτίσια.


Διότι κι αν άλλαξαν πολλά κι αν τα κλειδιά βρίσκονται πλέον σε άλλα χέρια, η παρουσία παραμένει με έναν τρόπο, εδώ. Και η πόρτα που έκλεισε είναι συνάμα και πόρτα που ανοίγει.


Για εκείνους που θυμούνται, για εκείνους που γνωρίζουν και για εκείνους που νοιάζονται. 


Σημείωση: Τα "B-Sides" του πτηνού περιλαμβάνουν σκόρπιες φωτογραφίες, σκέψεις, εντυπώσεις και παραλειπόμενα που δεν χώρεσαν στην ορίτζιναλ ανάρτηση. Και που κανονικά θα έμεναν στο συρτάρι του μπλογκ. Αλλά βρήκαν τρόπο να σκάσουν μύτη και να μοστραριστούν ως αυτοτελές ποστάκι μη-χειρότερα. Για να ιδείς την βασική ανάρτηση ετούτου του "B-Side", πατάς εδώ