Τρίτη, 7 Φεβρουαρίου 2017

La vie à Tel Aviv


Όταν αγοράσαμε το 1909 αυτές τις τεράστιες παραλιακές εκτάσεις με τον ανοιχτό ορίζοντα, μονάχα αμμόλοφοι υπήρχαν εδώ πέρα. Και δυο ποτάμια που τον περσσότερο καιρό ήσαν ξερά κι αχρηστεμένα. Θάλεγες τότες πως μας πιάσανε κορόιδα οι Βεδουίνοι και πως μας πουλήσανε χώμα και πέτρες. Μα ήταν εξαρχής τα σχέδιά μας μεγαλεπήβολα και φιλόδοξα.


Να σιάξουμε θέλαμε εδώ, μία πόλη ολοκαίνουργια. Με φαρδιά μπουλβάρτα και δίκτυο ηλεκτροδότησης. Με παροχή νερού σε κάθε σπίτι μέσα από μονδέρνες σωληνώσεις, σαν εκείνες που υπήρχαν τότες στις μεγάλες μητροπόλεις της Ευρώπης. Αλλά και με σύστημα αποχετευτικό που θα εξασφάλιζε συνθήκες υγιεινής πολύ ανώτερες από εκείνες πούχαν οι γειτονικές αραβικές πόλεις που ήσαν βουτηγμένες στη βρώμα, τη δυσωδία και την κακομοιριά. 


Επειδής όλα αυτά σού ακούγονται υπερβολικά και σε κόβω επιφυλακτικό, έφερα και τη Μαιρούλα να σου τα εξηγήσει πιο πειστικά.


Ε λοιπόν ναι, ήμασταν αποφασισμένοι. Πρότυπό μας ήταν η Βαρσοβία, η Οδησσός και το Παρίσι. Και όραμά μας η δημιουργία ενός μητροπολιτικού κέντρου που θάταν πόλος έλξης και διεθνές μας σύμβολο. Μίας πόλης υπερήφανης και σπουδαίας. Μίας πόλης γελαστής και φιλόξενης. Μιας πόλης καταπληκτικής.


Κι έτσι φτιάξαμε το Τελ Αβίβ. 


Πράγματι, ένα πρωινό τ'Απρίλη του 1909, εξήντα έξι οικογένειες βρέθηκαν σε αυτούς τους άδειους αμμόλοφους και συμμετείχαν σε μία κλήρωση. Έγραψαν τα ονόματά τους πάνω σε όστρακα πούχαν μαζέψει από την παραλία. Και πήρε κάθε οικογένεια το οικόπεδο που της έλαχε για να χτίσει το σπιτικό της. 


Δρόμοι μεγάλοι χαράχτηκαν και πλατείες προβλέφτηκαν και δημόσια κτήρια σχεδιάστηκαν. Μα στ'αλήθεια τρελοί θα σου φαινόντουσαν άνθρωποι που στα καλά του καθουμένου βάλθηκαν να χτίσουν τις ζωές τους στην αφιλόξενη κι ερημική τοποθεσία -ειδικά εκείνας τας εποχάς που η περιοχή ετούτη ήταν μία ξεχασμένη και φτωχή επαρχία της καταρρέουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.


Αστείοι φαίνονταν και στους Παλαιστίνιους κατοίκους της διπλανής Γιάφας που κοιτάζανε άλλοτε με απορία και άλλοτε με χωρατατζίδικη διάθεση τούτους τους Εβραίους με τις λεβαντίνικες αμφιέσεις να στήνουν τα πρώτα παραπήγματα πάνου στην άμμο.


Μα σαν υπάρχει θέληση και σχέδιο, ακόμα κι οι μάχες οι πιο δύσκολες, μπορούν να κερδηθούν. Μέχρι το 1914, το Τελ Αβίβ καταλάμβανε ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο. Και μέχρι  το 1922, είχε κιόλας δεκαπέντε χιλιάδες κατοίκους -ογδόντα μουσουλμάνους, σαράντα χριστιανούς και οι αποδέλοιποι Εβραίοι.


Λίγο τα αιματοκυλίσματα στη Γιάφα, λίγο το μεταναστευτικό ρεύμα από την Ανατολική Ευρώπη και μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, ο πληθυσμός διπλασιάστηκε. 


Για να εκτοξευθεί κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 30 και -κυρίως- κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν Εβραίοι εγκατέλειπαν κατά χιλιάδες τη ναζιστική Γερμανία, την Πολωνία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες για να γλιτώσουν από τις διώξεις.


Η φροντισμένη και καλά οργανωμένη πόλη του Τελ Αβίβ αποτελούσε την πιο ελκυστική επιλογή εγκατάστασης, καθώς οι λοιποί οικισμοί της Παλαιστίνης διατηρούσαν εν πολλοίς το αραβικό τους χρώμα -που πολύ απείχε από το γιουροπίαν μενταλιτέ, στο οποίο είχαν συνηθίσει. 


Οι νεοαφιχθέντες έφεραν μαζί τους νεοτερικές ιδέες και νέες αρχιτεκτονικές προτάσεις, μεταμορφώνοντας την πόλη σε παράδεισο του μοντερνισμού και του Μπάουχάους. Ακόμα και σήμερα που πολλοί θα σου πουν ότι το Τελ Αβίβ δεν είναι τίποτις το ιδιαίτερο και θα σου προτείνουν να το προσπεράσεις για τις πιο τουριστίκ τοποθεσίες του Ισραήλ, εγώ θα επιμένω να στο λέω: πως το να περιπατήσεις τις γειτονιές και τις μεγάλες λεωφόρους του, συνιστά εμπειρία και μάθημα για όποιον τυχόν ενδιαφέρεται για την αρχιτεκτονική. 


Ναι, ακόμα και οι ασχήμιες του, έχουν ενδιαφέρον και άποψη.


Και βλέπεις πράγματα -άλλοτε ωραία, άλλοτε γκροτέσκα και τερατώδη- που ακουμπούν στη Μέση Ανατολή, αλλά συνάμα και στην Ευρώπη. 


Και που θα σου θυμίσουν και κάτι από Ελλάδα. 


Ή από τον άλιεν πολιτισμό των Κλίνγκον μη-χειρότερα.


Αλλά μην επιμένεις, δεν θα την εκάμουμε σήμερα αυτή τη βόλτα στα ενδότερα. Να ξεσκάσεις, δεν μου ζήτησες; Βόλτα αλέγκρα και ηλιόλουστη, δεν ήθελες; Να χύσουμε τις αράδες μας κάτου από τις λιακάδες και να χαζέψουμε κόσμο, δεν πεθύμησες; Απόψε ο αναγνώστας θέλει θάλασσα κι εγώ ποτέ χατήρι δεν του χάλασα!


Εξού και σε έφερα εδώ. Στην παραλία ντε! Και όχι σε μία τυχαία, τριτοτέταρτη μπαναλαρία, αλλά στην τεράστια, ατελείωτη και ζούπερ γουάου παραλία του Τελ Αβίβ. Που αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες κόσμου καθημερινώς, σημείο συνάντησης -ναι, έχουμε μεγάλες πιθανότητες να πέσουμε πάνω στον Ισαάκ και τη Ραχήλ- και αναπόσπαστο κομμάτι της φυσιογνωμίας της πόλης. 


Διότι ναι, είμαστε εδώ εκ πεποιθήσεως παραλιακοί τύποι με τα μπανιερά μας και τις σαγιονάρες μας ολ-γίαρ-λονγκ, με τα σερφ μας και τα κοπερτόν μας, με τα θαλάσσια τα σκι μας και τα μπιτς πάρτις μας. 


Το παραλιακό μέτωπο ξεκινάει χονδρικά από τον ιστορικό βράχο της Γιάφα και καταλήγει μετά από εφτά περίπου χιλιόμετρα στο αεροδρόμιο του Sde Dov. 


Και ειλικρινά θα σου το πω, αυτός ο ενιαίος περίπατος κατά μήκος της ακτής, είναι από τις πιο ευχάριστές μου διαδρομές. Διότι όσο μουντρούχος και κακόκεφος κι αν είσαι, σαν έρθεις εδώ, στα σίγουρα θα σου την αλλάξουμε τη διάθεση. Όχι σε πάω και στοίχημα και ο χαμένος κερνάει φαλάφελ!


Πρώτ'απ'όλα να σου εξηγήσω τη λογική για να ξεύρεις πώς λειτουργεί το πράμα. Εκεί που σταματάει η θάλασσα ξεκινάει η αμμώδης παραλία πούχει πλάτος καμιά τριανταριά μέτρα κατά μέσο όρο. Εκεί που σταματάει η παραλία ξεκινάει ο πεζόδρομος. Άλλα τριάντα μέτρα πλάτος περίπου, με ωραιότατα σχεδιάκια καμπυλωτά στο δάπεδο για νάχει ν'απολαμβάνει το κάθε βήμα σου, φαντεζί μπαγκράουντ. 


Εκεί που σταματάει ο πεζόδρομος ξεκινάει ο ποδηλατόδρομος. Φαρδύς κι αυτός και μπόλικος. Να σε χωράει, είτε βγεις με το μάουντεν μπάικ, είτε με το τρίτροχο, είτε με το μονότροχο (αν -λέμε τώρα- την έχεις δει τίποτις ζογκλέρ).


Πιο δίπλα, έχουμε την παραλιακή λεωφόρο. Να σουρταφέρνεις το αμάξι σου και να πατάς τα γκάζια σου. Αλλά με προσοχή σε παρακαλώ, γιατί είμαστε κράτος βέρι χάι-τεκ και σε παρακολουθούμε σε κάθε σου σπινάρισμα. Και που αναπνέεις, το ξεύρουμε. Αν διανοηθείς λοιπόν να παραβείς τους κανόνες και τα σήματα, νάσαι βέβαιος ότι θα σου στείλουμε με εσ-εμ-ες το πρόστιμό σου νάχεις να πληρώνεις.  


Κατά μήκος του περιπάτου, υπάρχουν κάμποσα μέρη για να καθίσεις, να ξεκουραστείς και να ρεμβάσεις. Παγκάκια απλά και κλασίκ.



Παγκάκια μινιμάλ και μοντερνέ.



Παγκάκια-γλυπτά που μοιάζουν με αφημένα βότσαλα κι έχουν το νάζι τους καθώς σκαρφαλώνεις απάνου τους για να καθίσεις.



Και είναι αυτές οι συνεχείς εκπλήξεις και εναλλαγές που κάμουν την περατζάδα ακόμα πιο συναρπαστική και ενδιαφέρουσα.



Σαν ένα τεράστιο πλέιγκράουντ για μικρά και μεγάλα παιδιά. Που σε προσκαλεί να το ανακαλύψεις και να παίξεις μαζί του.



Τα περισσότερα από τα μπίλντινγκς που στέκουν δίπλα στην παραλία είναι ξενοδοχεία.



Χτιστήκανε τη δεκαετία του πενήντα και του εξήντα, όταν το Τελ Αβίβ έγινε η πρώτη πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους του Ισραήλ.



Ένα από τα πιο εμβληματικά κτήρια είναι το Χίλτον. Εγκαινιάστηκε το 1965 και παραμένει ένα θαυμάσιο δείγμα ύστερου μοντερνισμού.



Αλλά και πρότυπο για πολλά άλλα ξενοδοχεία που χτίστηκαν την ίδια περίοδο στην πλευρά ετούτη της παραλίας.



Ακριβώς μπροστά, ο δήμος έστησε πριν χρόνια ένα από τα πρώτα υπαίθρια γυμναστήρια του κόσμου. Με όργανα γυμναστικής που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον λογής λογής αθλούμενων.


Και πρέπει να σου πω ότι είναι εξαιρετικά πολλοί αυτοί που τρέχουν, χοροπηδούν με το σκοινάκι, κάμουν τα πουσάπς τους και ανεβοκατεβαίνουν τα σκαλοπάτια προς τα περίφημα τσιμεντένια μανιτάρια -δείγμα κι αυτά μίας προχώ αρχιτεκτονικής ματιάς της δεκαετίας του εξήντα.



Την ενασχόληση με τη γυμναστική θα τη θεωρήσεις ως και εμμονική. Και μην νομίζεις πως περιορίζεται στις παραλιακές απλωσιές -και πιο μέσα στην πόλη αν προχωρήσουμε, πάλι θα συναντήσεις κάμποσο κόσμο να επιδίδεται σε τζόκινγκ ή αθλητικές δραστηριότητες, ενώ μυριάδες είναι και τα γυμναστήρια.


Κι επειδής τόχεις απορία, να σου πω πως η καλή φυσική κατάσταση συνδέεται με δύο βασικές παραμέτρους της ζωής εδώ. Πρώτον, αποτελεί κομμάτι της στρατιωτικής σου εκπαίδευσης. Διότι σου υπενθυμίζω ότι αν είσαι άντρας -ένας Ιακώβ, ένας Γιδεών, ένας Μεναχέμ- με το που γίνεσαι δεκαοχτώ σε ντύνουμε φανταράκι, σε οπλίζουμε σαν αστακό και σε ξαμολάμε να φυλάς τα σύνορα με τα Παλαιστινιακά εδάφη ή με τη Συρία και το Λίβανο. Τρία χρόνια διαρκεί η θητεία, επομένως μην μετράς σκοπιές και τις μέρες ανάποδα μέχρι την απόλυση, γιατί θα σε πιάσει η απελπισία.



Αλλά και γυναίκα αν είσαι -μία Ρεβέκα, μία Σάρα, μία Νόα- καθόλου μη χαίρεσαι. Ελπίζω να σου πηγαίνει το χακί, διότι σε περιμένει ωραιότατη διετής θητεία, όπου θάρθεις να σιχτηρίσεις τα περί ισότητας των δύο φύλων και περί ίσου καταμερισμού των κοινωνικών βαρών.



Αλλά υπάρχει και έτερος λόγος για τον οποίο ιδρώνουμε και χτυπιόμαστε στη γυμναστική. Και είναι πολύ πιο σουπερφίσιαλ από ό,τι φαντάζεσαι: το Τελ Αβίβ φημίζεται για τη νυχτερινή ζωή του και την ελευθεριάζουσα ατμόσφαιρα. Το θέμα κλάμπινγκ, εδώ το τερματίζουμε. Με πάρτις, διεθνούς φήμης ντι τζέις, γκάμπριο μαγαζιά που μπιτάρουν μέχρι τα ξημερώματα, ποτά, χορούς και ξέφρενες διασκεδάσεις. Αν δεν με πιστεύεις, κάτσε να σου τα πει και ο Ναντάβ από πρώτο χέρι.



Ναι, το Τελ Αβίβ μαζί με την Ίμπιζα και τη Μύκονο, συγκαταλέγεται στους απόλυτους προορισμούς για τον κλάμπερ που σέβεται τον εαυτό του. Και όλο ετούτο το νταβαντούρι συνοδεύεται εξ ορισμού από έναν ναρκισσισμό και μία αποθέωση της εξωτερικής εμφάνισης. Κοινώς, αν είσαι αγοράκι χωρίς σιξ πακ ή κοριτσάκι χωρίς γραμμωμένο τον απαυτό σου και με τί μούτρα θ'ανέβεις απάνου στην πίστα; Είναι ζόρικα αυτά τα θέματα και καθόλου μην το γελάς, διότι θα σε βάλω να μου ανεβοκατέβεις την παραλία τρεις φορές τροχάδην.



Ναι, κουράστηκες και μόνο που το σκέφτηκες. Και σα να σούρθε και μία λιγούρα -δηλαδής έλεος, πάλι ρεζίλι θα με κάμεις. Τριγύρω ο κόσμος να τρέχει να χάσει κάνα γραμμάριο κι εμείς να τρέχουμε να το πάρουμε. Τέλοσπάντων, λέγε τί θέλεις να φας!



Στο τόπικ φαγητό και καφέ, το Τελ Αβίβ θα σου θυμίσει πολύ Ελλάδα. Όπου σταθείς κι όπου βρεθείς, υπάρχουν φαγάδικα και αμέτρητες καφετέριες. Τώρα πώς συμβιβάζονται όλα αυτά με το χέλθι λίβινγκ, θα με ρωτήξεις. Και θα σου απαντήσω πως εκτός από τις γνωστές μασαμπούκες -τύπου κεμπάπ και φαλάφελ- παίζει άπειρο βετζετέριαν, βίγκαν και λάιτ.


Μία τέτοια περίπτωση είναι ετούτη η ωραιότατη αγορά τροφίμων στη βόρεια πλευρά της παραλίας. Όπου θα βρεις λογής λογής φρούτα και ατελείωτο ζαρζαβάτι, νάχεις να μασουλάς ώσπου να βγάλεις αυτιά και μουστάκια και να σε φωνάζουμε Μπαγκς Μπάνι.


Ναι, η παραγωγή είναι λόκαλ. Διότι το πραγματικά εντυπωσιακό είναι πως το Ισραήλ κατάφερε μέσα σε ελάχιστα χρόνια να μετατρέψει εκτάσεις ερήμου σε καλλιεργήσιμο έδαφος.



Και επέτυχε σε μεγάλο βαθμό, αυτάρκεια σε βασικά είδη διατροφής. Σήμερις, ουχί μόνο παράγει μαζικά (χρησιμοποιώντας τις πλέον σύγχρονες τεχνολογίες), αλλά και εξάγει σε πολλές χώρες.



Να πάρουμε καμία πιπερίτσα; Και κανένα αγγουράκι; Βιολογικά και μπράντεντ! Η γεωργία στην επόμενη φάση της, τη στιγμή που σε κάτι άλλες χώρες κλείνουν οι αγρότες τις εθνικές οδούς με τα τρακτέρ.


Δίπλα στους πάγκους με τα λαχανικά, σιγοβράζουν κατσαρόλες με φαγιά. Η ισραηλινή κουζίνα μοιάζει πολύ με την αραβική, αλλά είναι μπολιασμένη και με αναφορές από τις διάφορες πατρίδες των Εβραίων ανά τον κόσμο. Είναι μία κουζίνα ενδιαφέρουσα και πολύ κοντά στις δικές μας γευστικές προτιμήσεις. Επομένως ναι, όπως σε κόβω θ'αναστενάξουν τα πιρούνια.


Παρατηρώντας τους ανθρώπους εδώ που γελούν, μιλάνε έντονα, δοκιμάζουν φαγιά, κάμουν τζόκινγκ και λιάζονται κάτου από τον ζεστό ήλιο της Μεσογείου, δεν μπορείς παρά να αναρωτηθείς: πώς είναι δυνατόν να συμβαίνουν όλα ετούτα σε μία τοποθεσία που έναν αιώνα πριν ήταν έρημος; Και πώς μπορεί να επικρατεί μία τέτοια αίσθηση ευδαιμονίας σε μίαν άκρη τούτης της ταλαιπωρημένης περιοχής που συνεχίζει να παράγει δράματα και τραγωδίες;



Δεν είναι εύκολες οι απαντήσεις, μήτε πάντοτε προφανείς. Μπορούμε αν θες να μιλήσουμε για συμφέροντα, συνωμοσίες, διαπλοκές και ξένες επεμβάσεις. Μπορούμε να δοκιμάσουμε την ηθική μας πάνω στην άμμο και να μιλήσουμε για τείχη και για εποικισμούς και για στρατοκρατίες. Ναι, πράγματι μπορούμε. Και έρχεται ώρα που είναι χρήσιμες αυτές οι συζητήσεις.



Αλλά μπορούμε επίσης και να εστιάσουμε σε ένα πιο μικρό, καθημερινό και ανθρώπινο επίπεδο. Όλων ετούτων που έχουν καταφέρει να σιάξουν τις ζωές τους και τις ρουτίνες τους σε έναν παράδεισο καμωμένο εν πολλοίς με τα χέρια και τους κόπους τους. Που βρέθηκαν σε μια άνυδρη γη που αγοράστηκε από τους Βεδουίνους και μεταμορφώθηκε σε αυτό που είναι σήμερα: μία πόλη σύγχρονη και πλούσια. Μία πόλη γελαστή και αισιόδοξη. Μία πόλη σημαντικά και επί της ουσίας φιλελεύθερη που τολμά ν'αντιπροτείνει έναν τολμηρό ηδονισμό ως τρόπο ζωής, πέρα από τα όχι και τα μη και τα απεταξάμην που κατατρέχουν τη Μέση Ανατολή.


Διότι δεν ωφελεί να προσπαθεί να καταλάβει κανείς τον κόσμο μονάχα με ιδεολογίες, φιλοσοφίες και πολύπλοκους αναστοχασμούς. Είναι φορές που ένα φιλί και μία απλή βόλτα πάνω στην άμμο, μπορεί να του εξηγήσει τα πράγματα αλλιώς. Και να δει πλευρές και διαστάσεις που δεν είχε φανταστεί και που θα τον εκπλήξουν. Καλές, κακές, ανθρώπινες.

Τί θα γίνει, θα το κεράσεις εντέλει εκείνο το φαλάφελ;

3 σχόλια :

  1. Μια τέτοια βροχερή (πάλι!) μέρα, η βόλτα στην ηλιόλουστη παραλία του Τελ Αβίβ ήταν ό,τι καλύτερο!
    Μοιάζει να είναι πολύ ενδιαφέρουσα πόλη και πολύ θα ήθελα να δω κάποια στιγμή και τα ενδότερα, αλλά για την ώρα έλα να κάτσουμε σ' εκείνα τα παγκάκια-γλυπτά να μασουλήσουμε τα φαλάφελ μας και να χαζέψουμε όλους αυτούς που τρέχουν πάνω κάτω! :)
    Καλημέρα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μετά από τέτοια κατατοπιστική βόλτα-ξενάγηση, ναι, θα το κεράσω το φαλάφελ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Κοίταζα τους νεαρούς, μοντέρνους, χαμογελαστούς ανθρώπους στις φωτογραφίες και (θα την πω την αμαρτία μου) αναρωτιόμουν : «Αν τους έλεγες “Δυτική Όχθη”, τι θα έλεγαν, τι έκφραση θα έπαιρναν;»

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.