Παρασκευή, 3 Μαρτίου 2017

Τ'αρχοντικό του Νεράντζη Αϊβάζη


Όταν έφθασε ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή στα μέρη μας τον 17ο αιώνα, εμαγεύτηκε από την πόλη μας κι εντυπωσιάστηκε από τους ανθρώπους της.



Διότι στ'αλήθεια αυτό π'αντίκρυσε έμοιαζε με υπερπαραγωγή: οι πλούσιοι έμποροι έχουνε εδώθε σιάξει και διαμένουν σε εύμορφα σεράγια. Που διαθέτουν διακοσμήσεις πλούσιες και οντάδες και σαχνισιά και ειδικά παραπήγματα κατά τη μεριά της λίμνης για να προφυλάσσουν τα πλοία που αγκυροδένουνε.



Κι έτσι περίπου είναι στημένος ολάκερος ο ελληνικός μαχαλάς, που τίποτις δεν έχει να ζηλέψει από τ'αρχοντικά της Πόλης ή τα μέγαρα της Σμύρνης. Εδώ, στο ξακουστό μας Ντολτσό.



Ασήμωσε, μην ντρέπεσαι γιαβρίμ. Μουσαφίρης εσύ; Ε όχι, δα! Εσύ δικός μας άνθρωπος είσαι τζιέρη μου! Μπατζανάκ! Έλα να σε ξεναγήσω, να σου προσφέρω το κατιτίς, να σε καλοφιλέψω.



Να σε βγάλω ωραίο κυδώνι πελτέ που έσιαξα προχθές; Έχομεν και νόστιμο χαλβά σιμιγδαλένιο, μέρες πούναι! Κι αν περιμένεις λίγη ώρα, θα βγει μπρε και η κολοκυθόπιτα. Θα την επασπαλίσω με ζάχαρη άχνη και κανέλα να σου την ετρατάρω ζεστή-ζεστή.



Αν ερχόσουν ενωρίτερα θα σε καθίζαμε και στο τραπέζι. Να δοκιμάσεις τους σαρμάδες μας, μπουκιά και σχώριο. Με λάχανο από τον μπαχτσέ μας! Δεν με το είπες έγκαιρα μπρε ζεβζέκη πως θάρθεις!



Α, όλα κι όλα, στο δοξάτο θα σε καθίσω. Να με πεις τα νέα σου, να σε πω τα δικά μου, όρεξη νάχεις για κουβεντολόι.



Μα πρώτ'αν θες έλα να ιδείς και τα λοιπά τα δώματα, μην πεις πως δεν σ'ανοίξαμε τάχα το σπιτικό μας και μας θαρήσσεις για τίποτις ακατάδεχτους. Κάτου στο υπόγειο, έχομεν το κελάρι των τροφίμων και τα βαένια με το κρασί μας. Όλοι οι νοικοκυραίοι φυλάττουμε με επιμέλεια το μέλι μας, τα ξηροκάρπια και τα τουρσιά μας. Και το λάδι, βέβαια. Το τυρί και το βούτυρο. Παραδίπλα είναι το ζυμωτάρι με τις λεκάνες για το ζύμωμα του ψωμιού της εβδομάδας και το κατώι, που φυλάμε τα ξύλα και τα προσανάματα. Δίχως ετούτα, δεν τον εβγάζεις τον χειμώνα στα μέρη μας και σαν μπει Νοέμβρης, μην τα κοιτάς τα μερομήνια: η πρόβλεψη είναι σταθερά αναποδοψυχρόκαιρος.



Στο μεσοπάτωμα έχομεν το εργαστήρι της γούνας. Μεγάλη παράδοση έχει ο τόπος στην τέχνη της, άφταστοι είναι οι μαϊστόροι στο Ντολτσό.



Καθ'όπως ελέγαν οι παλιότεροι, απ΄τα Βυζαντινά τα χρόνια μάθαμε να ράβουμε τις γούνες. Αρχικώς τις εσιάχναμε για τους αυτοκρατόρους και για τους πλούσιους Κωνσταντινοπολίτες. Κι ύστερα αρχίνησε εμπόριο με τη Ρωσία και τους Φραγκολεβαντίνους. Στην Αυστρία, την Ουγγαρία, μέχρις και τις Κάτω Χώρες. Σε οικοτεχνίες γινόταν η δουλειά από τους μαϊστόρους. Διαλογή δερμάτων και επεξεργασία των χορδάδων, καμπαντοσύνη, σταμάτωμα, κόψιμο και ράψιμο. Α, θέλει η γούνα τη ρέγουλά της. Κι όποιον εθές πιάσε και ρώτα-τον να σε το πει: πως όλη την Καστοριά μας, τάισε η γούνα. Κι ακόμα, την εταϊζει.



Σαν έφτασαν μάλιστα οι πρώτες ραπτομηχανές στην πόλη μας, θάματα κάμαμε και κερδίσαμε σβελτάδα. Εδώ να ξεύρεις τζιέρη μου, όλα καμώνονται με τέχνη. Από τους σαρμάδες και το γριβάδι στον ταβά μέχρις τις γούνες, τ'εργόχειρα και τα μικρά τα σεμεδάκια. Την τέχνη της λεπτομέρειας και του νοιαξίματος εξασκούμε. Την τέχνη τ'ανθρώπου του προκομμένου. Που νοιάζεται για το παραμικρό και σ'όλα βάνει αξία.



Στα ρούχα του, στα προικιά του, στους τοίχους και σε τις οροφές του. Να σαν ετούτη που΄ναι ζωγραφισμένη περιτέχνως και στο κοίλο γείσο από κάτου της έχει όμορφα κτήρια σε βλαστερό τοπίο.


Ή σαν δαύτα τα σανιδώματα. Πούχουνε ρόδακες χαριτωμένους και φύλλα και λελούδια.



Ευτύχημα δεν είναι να μένεις σε τέτοιο μέρος παστρικό με χρώματα π'ευφραίνουν την καρδούλα σου; Ευτύχημα είναι τζιέρη μου να την κεντάς τη ζωή μ'όσες περσσότερες ομορφιές μπορείς να της χωρέσεις. Στα στριφώματα και στα φοδραρίσματά της.



Κι αν τυχόν βλέπεις κάποια σημεία τ'αρχοντικού λευκά, καθόλου μην το υποθέσεις πως έτσι άδεια ήσαν στα πρώτα τους. Οι τοίχοι, οι κόχες, τα ταβάνια, όλα ήσαν κάποτες φιλοτεχνημένα. Τώρα το γιατί πιάσαμε και τ'ασβεστώσαμε, είναι μεγάλη ιστορία. Ανωτέρα βία, πώς το λένε; Εντολή γιατρού! Για να προλάβουμε το χτικιό, μας έβαλαν και τα περάσαμε όλα καναδυό χέρια ασβέστωμα, ν'απαλλαούμ'από το βάκιλο. Ιησούς Χριστός νικά κι όλα τα κακά σκορπά!



Έτσι ξασπρίσαμε το καλό καθημερινό, όπου κοιμούνται τ'αγόρια μας. Και την κρεβατοκάμαρα του ζεύγους. Πούχει δικό της τζάκι κι είναι ίσως το πιο ζεστό από τα δώματα.



Και το δωμάτιο υποδοχής, όπου διαμένουν οι γυναίκες και να βγουν όξω δεν τους επιτρέπεται. Σαν φθάνει το κορίτσι σε ηλικία γάμου -σαν τη Θεοδότα μας, καλή της ώρα- εδώ εφέρνουν το γαμπρό. Καθόμαστε όλο το συγγενολόι τριγύρω και κανονίζουμε τα του προξενιού. Απ'ένα παραθυράκι στον τοίχο, παρατηρεί το κορίτσι την όλη διαδικασία κι από μια τρύπα, η μάνα της -γίνεται βρε ζεβζέκη παντρολόγημα χωρίς νάχει λόγο η μάνα; Σαν εγκρίνουν τον γαμπρό, του επροσφέρουν καφέ γλυκό σαν πετιμέζι. Αν δεν τους αρέζει, πικρό σαν το φαρμάκι.



Σαν τον είδε απ'το παραθυράκι η Θεοδότα μας τον Δημήτρη Αϊβάζη, πετάρισαν τα μέσα της. Κι αν δεν την εσταμάταγε η μάνα της, όλο το δοχείο με τη ζάχαρη θα έχυνε μέσα στο μπρίκι του καφέ. Σα να πέρασε μπροστά απ'τα μάτια της μία ζωή με ευτυχίες και χαρούμενες φωνές παιδιών και γλέντια μ'όλη τη φαμίλια και κουρνιάσματα. Διότι να ξεύρεις τζιέρη μου, το πιο ζηλευτό εργόχειρο είναι εκείνο που υφαίνουν δυο άνθρωποι μονοιασμένοι στο τελάρο της κοινής τους της ζωής.



Κι εδώ στην Καστοριά, τάχουμε μάθει και τα γνωρίζουμε τα θέματα της καρδιάς. Ίσως από ένστικτο, ίσως από σοφία. Ίσως γιατί οι χειμώνες μας ήσαν πάντα δύσκολοι και τόχουμε πια καταλάβει πως το μαζί είναι πιο συνετό από το χώρια. Θα γελάσεις, αλλά ίσως να μας τα δίδαξαν και οι κάστορες της λίμνης μας. Που μια ζωή ολάκερη περνούν ζευγαρωμένοι. Και τις πλημμύρες τους και τις ξηρασιές τους, όλες μαζί τις κουμαντάρουν.  



Σε ζάλισα όμως κι ακόμα κέρασμα δεν επήρες. Νάσου που φθάσαμε και στο δοξάτο με το κιόσκι του, στο απάνου πάτωμα. Εδώ κανονικά δεξιωνόμαστε τους αφεντάδες και τους τοπικούς αρχόντους, εδώ κάμουμε τους γάμους μας και τα βαφτίσια. Εδώ χαρήκαμε το γάμο της Θεοδότας μας με τον Δημήτρη που τον εβάλαμε σώγαμπρο στ'αρχοντικό ετούτο. Που για χρόνια πολλά ανήκε στην οικογένεια των Χοντρογιάννηδων, μα πέρασε εντέλει με το γάμο στους Αϊβαζίδες κι έφθασε κληροδότημα στο γιόκα τού Δημήτρη και της Θεοδότας, τον Νεράντζη, καλή του ώρα κι αυτουνού.



Κύκλους εκάμουν οι ζωές, κύκλους εκάμουν και τα σπίτια. Γεννιούνται, ξανοίγονται, μοιράζονται, μαράζουν. Τί τα θες, τζιέρη μου, έτσι τάχει ο Θεός, κόντρα να πας δεν γίνεται. Το μόνο που μπορείς είναι να ντύσεις τους τοίχους σου με σχέδια. Χρωματιστά λελούδια, φύλλα, περικοκλάδες. Να σιάξεις καναπέδες εύμορφους, ν'ανοίξεις όσα παράθυρα εμπορέσεις στο δοξάτο σου, νάχεις κυδώνι γλυκό για κέρασμα και κρασί στα βαένια σου και προσανάματα νάχεις φροντίσει να φυλάξεις στα κατώγια σου. Κι αν είσαι τυχερός -ω ναι, αν είσαι καμπόσο τυχερός- τότες μπορεί κι εσύ να πιεις καφέ γλυκό και να ησυχάσεις.



Επιμύθιο: Στηριζόμενη στις μύτες των ποδιών της και με μικρές επιδέξιες κινήσεις, η Θεοδότα άνοιξε το μικρό παραθυράκι. Το αθόρυβο βλέμμα της περιπλανήθηκε για λίγο στο δωμάτιο. Κι ύστερα κρεμάστηκε πάνω του. Μπλέχτηκε στα μαλλιά του, κατηφόρησε τα μάγουλά του, αγκάλιασε τα χέρια του, ψιλάφισε τις εκφράσεις του. Και μέσα σε μία στιγμή, το Αν της, βρήκε τα γράμματα που του έλειπαν. Κι έγινε Αντάμα.

3 σχόλια :

  1. Τί όμορφο αρχοντικό και πόσο διαφορετικό από τη χθεσινή μας επίσκεψη! Και τί υπέροχη περιγραφή!
    Κρατάω το "το πιο ζηλευτό εργόχειρο είναι εκείνο που υφαίνουν δυο άνθρωποι μονοιασμένοι στο τελάρο της κοινής τους της ζωής" και σου εύχομαι καλό ΣΚ πιγκουινάκι!
    Πολλά φιλιά και καλημέρα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η Καστοριά είναι από τις πιο αγαπημένες μου ελληνικές πόλεις. Το σπίτι του Νεράντζη Αϊβάζη είναι ενδεικτικό της αρχιτεκτονικής στο Ντολτσό, την υπέροχη παλιά συνοικία με τ'αρχοντόσπιτα.

      Κι αν σου φάνηκε διαφορετικό τούτο το σπίτι από το χθεσινό, πού να ιδείς το επόμενο! :)

      Καλό ΣΚ, Ραπουνζέλ!

      Διαγραφή
    2. Πιγκουίνε μου, και εγώ τη λατρεύω την Καστοριά, και έχω πάει και στο Ντολτσό (έφαγα κιόλας εκεί σε ένα από τα μαγαζιά με τα υπέροχα, παραδοσιακά πιάτα), και επισκέφτηκα και το αρχοντικό αυτό, με την συνοδεία της γλυκύτατης κυρίας που αναφέρεις. Γενικά, όπου πήγα στην Καστοριά υπήρχε και ξεναγός. Νομίζω ότι οι Καστοριανοί αγαπούν πολύ την πόλη τους και καλά κάνουν!
      Να έχεις ένα όμορφο Σαββατοκύριακο

      Διαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.

Πιγκουίνος

Ιστολόγια υπάρχουν πολλά. Πτηνολόγιο όμως, ένα!

Life-Style

Popular Posts