Παρασκευή, 26 Αυγούστου 2016

Η σημασία στην Ασία



Σήμερις θα κάμουμε Θρησκευτικά. Και Καλλιτεχνικά. Θα παραδώσουμε και λίγο Ιστορία. Πτηνό έχει ως γνωστόν, μεγάλο εξπερτίζ στο θεμάτικ τουρλουμπούκι -που έρχονται στιγμές που απορώ κι εγώ ο ίδιος, πώς βγάζεις άκρη με τα όσα σου αραδιάζω. Μεγάλο ρισπέκτ στον αναγνώστα.



Βρισκόμαστε στη Σιγκαπούρη. Και συγκεκριμένα στο Μουσείο Ασιατικών Πολιτισμών. Δεν βγήκε τυχαία ο μίστερ Μιγιάγκι για να σε προϋπαντήσει!   



Εντάξει, δεν σε αδικώ που είσαι επιφυλακτικός. Εντελώς μεταξύ μας, είναι λιγουλάκι κόντρα η τέχνη της Ασίας και επειδής ανήκομεν σε άλλο κάλτσουραλ μπλοκ, δεν την καταλαβαίνουμε καθόλου εύκολα ως αναφορά και ως αισθητικό πρότυπο. Και στο κάτω-κάτω της γραφής, πόσους Βούδες να ιδείς επιτέλους στο οκλαδόν, στο όρθιο και στο ξαπλωτό; Από ένα σημείο και μετά, έρχεσαι και γκώνεις ο φιλότεχνος, παρά τις αρχικές αγαθές σου προθέσεις!



Όπως τα πάντα στη Σιγκαπούρη, έτσι κι αυτό το Μουσείο είναι υποδειγματικά στημένο και εξαιρετικά θελκτικό. Τα εκθέματα αναδεικνύονται με τις πιο σύγχρονες μουσειακές πρακτικές, το ιντεράκτιβ σε ακολουθεί κατά πόδας (με οθόνες, επεξηγηματικές εφαρμογές, παιχνίδια για τα παιδιά και ό,τι άλλο σκαρφιστείς) και -χωρίς να το πολυκαταλάβεις- η επίσκεψή σου εδώ μετατρέπεται γρήγορα σε ευχάριστη μαθησιακή εμπειρία.


Στις πρώτες αίθουσες του μουσείου, φιλοξενείται ένας ανεκτίμητος θησαυρός αντικειμένων που ανελκύστηκε απ' το βυθό της θάλασσας. Πρόκειται για τα εμπορεύματα που βρέθηκαν σε ναυάγιο πλοίου του 9ου αιώνα που έκαμε τη διαδρομή μεταξύ των δύο βασικών αγορών της Ασίας εκείνης της περιόδου: της Κίνας που διοικείτο από τη δυναστεία των Τανγκ και του Χαλιφάτου των Αββασιδών στη σημερινή Περσία. Θες ο άστατος καιρός, θες το κακό κάρμα του καπετάνιου, θες που χάσαμε τον προσανατολισμό μας και αντί της πορείας προς τον Περσικό, βρεθήκαμε να πηγαίνουμε στο κουτουρού, το πλοίο βυθίστηκε ανοιχτά της Ιάβας.


Το μεγαλύτερο μέρος του εμπορεύματος έφθασε άθικτο ως τις μέρες μας. Μικροαντικείμενα καθημερινής χρήσης, σκεύη φαγητού και διακοσμητικά, φανερώνουν πως ήδη από τα τότες, το Μέιντ ιν Τσάινα είχε αλώσει τις διεθνείς αγορές. Τα ευρήματα έχουν τοποθετηθεί εδώ σε γυάλινες βάσεις ασύμμετρου ύψους, δημιουργώντας ένα πολύ φαντεζί κύμα.



Κι αν οι Άραβες είχαν από νωρίς ανακαλύψει τις αγορές της Άπω Ανατολής και επικοινωνούσαν εμπορικώς μαζί τους μέσω του Δρόμου του Μεταξιού, δεν φαντάζεσαι τί συνέβη όταν ξύπνησαν και οι Δυτικοί από τον μεσαιωνικό επαρχιωτισμό τους: έπαθαν μία τρέλα με τα προϊόντα της Ασίας και επιδώθηκαν σε αχαλίνωτο σόπινγκ.



Όταν οι πρώτες πορσελάνες έφθασαν στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα, θεωρήθηκαν θαύματα της τεχνικής! Τα ντελικάτα βάζα με τις όμορφες εξώτικ διακοσμήσεις τους ήταν ιδιαιτέρως ανθεκτικά και εντελώς πυρίμαχα -καμία σχέση με τα ευρωπαϊκά κεραμικά που θρυμματίζονταν με το παραμικρό. Αν είχες δε παιδιά σπίτι, δεν έμενε κολυμπιθρόξυλο.



Τους επόμενους αιώνες, το εμπόριο με τις ασιατικές αγορές (και κυρίως την Κίνα) εντάθηκε. Και επεκταθήκαμε στις βεντάλιες, τις κοσμηματοθήκες, τα περίτεχνα κουτιά.



Αλλά και τα μικροέπιπλα. Τραπεζάκια, καρέκλες, σεκρεκέρ, παραβάν. Με ξυλόγλυπτες βάσεις, επενδύσεις από ελεφαντόδοντο και φιλντισένια τελειώματα. Και σε πληροφορώ ότι οι Κινέζοι ανταποκρίνονταν πλήρως στις αλλαγές των προτιμήσεων των Ευρωπαίων καταναλωτών. Ήσουν εσύ μία Γαλλίδα πριγκιποπούλα, ήθελες να επιπλώσεις ένα παλέ στο Περπινιάν και ήθελες σκρίνιο στο μπορδοβυσσινί για να ταιριάζει με τις κουρτίνες σου; Νόου πρόμπλεμ! Ήσουν ένας Φλαμανδός κόμης και ήθελες σερβίτσιο με εικονογραφήσεις από σκηνές κυνηγιού γιατί την έβρισκες να τρως το χοιρομέρι πάνω στην εικόνα σφαγιασμένης μπεκάτσας; Νόου πρόμπλεμ άιδερ! Προσαρμόζαμε την παραγωγή στα νέα τρεντς της ευρωπαϊκής πλουτοκρατίας.
 

Το μουσείο διαθέτει μία ευρεία γκάμα από αντικείμενα για να μπορέσεις να σχηματίσεις μία ευκρινή εικόνα της Ασιατικής τεχνουργίας. Όπως ας πούμε, αυτές οι υπέροχες κούκλες, που διαθέτουν τη δική τους γκαρνταρόμπα και κάμουν τη Μπάρμπι να σκάσει από τη ζήλεια της.



Ή αυτή η σουπιέρα-γουρουνοκεφαλή -που καλείς τη συμπεθέρα σε τραπέζι, ανοίγεις την κεφάλα της γουρούνας και της σερβίρεις με νόημα το γκασπάτσο.



Ή αυτά τα πριμιτίφ σκεύη από τη Σουμάτρα και την Ιάβα. Με το αριστερό, να σου τείνει ξεδιάντροπα το χερούλι του. Όχι, το σημειώνω για να μην έρχεται τώρα η Ιάβα να μας το παίζει παρθένα νήσος! 


Όμως το πιο σπουδαίο τμήμα της μόνιμης συλλογής είναι η θρησκευτική τέχνη. Και είναι πράγματι τόσο ενδιαφέροντα και καλαίσθητα τα όσα εκτείθενται εδώ, που ακόμα κι αν είσαι αδαής ή μη εξοικειωμένος, αποκτάς μία αρκετά ολοκληρωμένη εικόνα της ασιατικής τέχνης.



Θαυμάζοντας για παράδειγμα έργα, όπως αυτός ο πέτρινος Βούδας του 6ου αιώνα από την Κίνα. Με το υπέροχο χαμόγελο, το γαλήνιο βλέμμα, τα κατσαρά μαλλάκια και τους επιμήκεις λοβούς των αυτιών -όλα χαρακτηριστικά της λεγόμενης γλυπτικής Gupta που μας ήρθε από την Ινδία.


Ή ετούτη την στολισμένη καλλονή. Που ουχί μόνον φοράει την Άρτα και τα Γιάννενα (ή την Γκουαντσού και την Μπέιτζίνγκ, όπως λέμε εδώ στας Άπω Ανατολάς), αλλά διαθέτει και μία ανάλαφρη κίνηση στον κορμό και τους γοφούς, διότι προφανώς βρίσκεται σε πάρτι, γκαλά ή ρεβεγιόν.


Σε πιο σοβαρό και μετρημένο, σου έχουμε ετούτον τον Βούδα του 3ου ή 4ου αιώνα σε τεχνοτροπία Gandhara, η οποία διαμορφώθηκε στην περιοχή του σημερινού Πακιστάν και Αφγανιστάν με έντονες τις επιρροές της ελληνορωμαϊκής τέχνης. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου και το πιο μυώδες σώμα παραπέμπουν σε Απολλώνιες μορφές (στο σημείο αυτό, μπορείς να αισθανθείς και εθνικά υπερήφανος), ενώ η στάση του λωτού παραπέμπει στο σπιριτσουάλιτι της Βουδιστικής πίστης. Και ναι, αυτό γύρω από το κεφάλι του είναι κάτι σαν φωτοστέφανο.


Ιδίας τεχνοτροπίας είναι και ετούτος ο Σιντάρτα Γκαουτάμα. Πάλι σε πιάνουμε αδιάβαστο στα Θρησκευτικά; Τόσα χρόνια στο σχολείο τί μάθαινες θάθελα νάξερα (μην απαντήσεις, ξεύρω: τα άμφια του ιερέα και το πάτερ ημών σε επαναλαμβανόμενα σέσιονς!). Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα ήταν ένας πλούσιος πρίγκιπας που γεννήθηκε στην περιοχή του Νεπάλ και θεωρείται ως ο υπέρτατος Βούδας. Σύμφωνα με την αφήγηση, σε ηλικία τριάντα ετών ταξίδεψε μακριά από την πατρίδα του και ανακάλυψε την πνευματικότητα (όταν στα λέω εγώ να ταξιδεύεις, με λες περίεργο!), συναντώντας διαδοχικά έναν γέρο, έναν άρρωστο, έναν νεκρό την ώρα που μεταφερόταν για αποτέφρωση και έναν ασκητή. Η επαφή με τους τρεις πρώτους, τον έκαμε να αντιληφθεί τη φθαρτότητα και το επώδυνο της ύπαρξης, ενώ η συνάντηση με τον τελευταίο, τον βοήθησε να συνειδητοποιήσει ότι η προσκόλληση με υλικά αντικείμενα δεν έχει κανένα νόημα. Που να με συγχωρείς και χωρίς καμία πρόθεση να κριτικάρω τον Σιντάρτα, αυτά μπορείς να τα συνειδητοποιήσεις και σήμερα, συναντώντας έναν Έλληνα φορολογούμενο, τον Έλληνα πρωθυπουργό και μερικούς ψηφοφόρους. Όπως ο Σιντάρτα, θα θέλεις κι εσύ να εγκαταλείψεις τα εγκόσμια και να αφοσιωθείς στο σπιρίτσουαλιζμ.


Αυτό το περίτεχνο πάνελ, εικονίζει μία άλλη στιγμή του ιστορικού Βούδα, όταν κατήλθε από τον Παράδεισο των Τριάντα Θεών (το τριάντα μην το πάρεις τοις μετρητοίς, διότι σύμφωνα με την Ινδουιστική και Βουδιστική παράδοση, οι θεοί είναι πολλοί περισσότεροι), όπου είχε πάει για να διδάξει το νόμο στη μητέρα του. Για να κάμω τις αντίστοιχες αναγωγές, αυτό δεν θα μπορούσε επ'ουδενί να συμβεί αν ο Βούδας ήταν Έλληνας, διότι απλούστατα η μαμά γνωρίζει εξ ορισμού καλύτερα το νόμο (μη σου πω, πως είναι η ίδια ο νόμος και βάλε επιτέλους το ζακετάκι σου, γιατί κάνει ρεύμα στους ουρανούς και θα μου κρυώσεις).


Αυτό είναι ένα γλυπτό από τερακότα που παριστάνει τα διάφορα πρόσωπα του Ινδουιστικού θεού Σίβα. Ο Σίβα υποτίθεται πως είχε πέντε πρόσωπα: το κεντρικό συμβολίζει τη Γη, το δεξί πούναι πιο μοβόρικο συμβολίζει τη φωτιά, το αριστερό είναι η Ούμα, η θηλυκή πλευρά του Σίβα (κι εσύ που νόμιζες πως ο πρώτος μετροσέξουαλ ήταν ο Ντέιβιντ Μπέκαμ!) και συμβολίζει το νερό, ενώ το τέταρτο συμβολίζει τον άνεμο. Το πέμπτο είναι αθέατο οπότε σου αφήνουμε το περιθώριο να αυτοσχεδιάσεις στους συμβολισμούς.


Από τα πλέον αγαπημένα μου είναι αυτό το χαριτωμένο σύμπλεγμα θεοτήτων από πωρόλιθο που προέρχεται από τη Βορειοδυτική Ινδία του 2ου αιώνα μ.Χ. Πρόκειται για πνεύματα της φύσης και της γονιμότητας, που χορεύουν με πολύ αλέγκρα διάθεση. Τις λες και σουρλουλούδες.


Ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα είναι αυτή η μεγάλη κεφαλή του 4ου αιώνα, από τερακότα. Καλά το κατάλαβες πως η τεχνοτροπία και εδώ είναι Gandhara, καθώς τα Ασιατικά πρότυπα επικοινωνούν με τις αρχαιοελληνικές επιδράσεις. Αν εστιάσεις στα μάγουλα και τη μύτη, μπορείς να διακρίνεις έναν κούρο.


Κι είναι αυτή η συνειδητοποίηση της συνέχειας και της σύνδεσης των πολιτισμών που ξαφνικά σου κλείνει το μάτι και σε συγκινεί. Με έναν τρόπο απρόσμενο.


Αυτό είναι ένα μπρούτζινο αγαλματίδιο του 10ου αιώνα από την Κίνα και αποτελεί μία συνήθη απεικόνιση της φιλευσπλαχνίας του Βούδα (που εδώ λαμβάνει και γυναικεία μορφή). Τα εικοσιτέσσερα χέρια συμβολίζουν την προσπάθεια του Βούδα να φθάσει άπαντες και να τους προσφέρει τη βοήθεια και την έγνοια του. Όμορφη σκέψη.


Τώρα θα αναρωτηθείς τί είναι ετούτο. Μα είναι προφανές: ένα μπουράκ! Σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση, το μπουράκ είναι κατά το ήμισυ μουλάρι, κατά το ήμισυ γάιδαρος και διαθέτει φτερά. Ένα τέτοιο μπουράκ φέρεται πως ίππευσε ο Μωάμεθ κατά το περίφημο νυχτερινό του ταξίδι, που έμεινε γνωστό ως Mir'aj. Το συγκεκριμένο προέρχεται από τις Φιλιππίνες που παρότι όπως γνωρίζεις είναι χώρα όπου κυριαρχεί ο Καθολικισμός, πάντα υπάρχει χώρος για ένα μπουράκ!


Να σου συστήσω τη Σαρασουάτι. Είναι Ινδουιστική θεότητα της γνώσης, της μουσικής, των τεχνών και της μάθησης.


Προσωπικώς πολύ την εσυμπαθώ και θάθελα να την έχω φίλη μου.


Να και ο Τζίνα Παρσβανάθα. Θεός κι αυτός την Ινδουιστικής μυθολογίας. Με υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά όχι ιδιαίτερα προικισμένος αν με καταλαβαίνεις -τις ξεύρεις άλλωστε τις σχετικές έρευνες με τις χαμηλές επιδόσεις των Ινδών, δεν χρειάζεται να υπεισέλθω.


Ναι, το μουσείο είναι ανεξάντλητο. Χρόνο νάχεις και διάθεση! Για μία βουτιά στους μύθους και τις ιστορίες των μυθολογιών και των θρησκειών που εδώ και αιώνες αποτελούν την πίστη, την έμπνευση και την καθοδήγηση εκατομμυρίων ανθρώπων σε ολάκερη την Ασία.


Και θ'ανακαλύψεις άκρως ενδιαφέρουσες πτυχές ενός κόσμου που δεν παύει να σε εκπλήσσει με την ποικιλομορφία του, αλλά και με τις κοινές του αναφορές. Στα σίγουρα, θα ιδείς με μάτι κριτικό τις δοξασίες και τις απεικονίσεις των θεοτήτων, θεωρώντας τες απλοϊκές (πράγματι είναι!). Αλλά ίσως -λέγω ίσως- σε βοηθήσει αυτή η παρατήρηση να συνειδητοποιήσεις και την απλοϊκότητα του δικού μας αφηγήματος. Και να καταλάβεις ότι ο άνθρωπος απανταχού της γης κοπίασε πολύ ανά τους αιώνες και φανατίστηκε και ταλαιπωρήθηκε για να επενδύσει με διάφορες σύνθετες ιστορίες και με εγωιστικές διεκδικήσεις της "απόλυτης αλήθειας", το πιο απλό πράγμα του κόσμου: τη σημασία τού να είσαι καλός άνθρωπος. Με συνείδηση του εαυτού σου και προσφορά προς τους άλλους. Τα υπόλοιπα είναι κατ'εμέ περιττά.


Σε αφήνω με τον πολυαγαπημένο μου Γκανέσα. Που λατρεύεται με πάθος ακόμα και σήμερα, στην ευρύτερη περιοχή την Ινδίας, του Νεπάλ και της Σρι Λάνκας. Και είναι θεός των τεχνών και των επιστημών. Της διανόησης και της μνήμης. Του ξεκινήματος και της άρσης των εμποδίων. Σ'έναν κόσμο σκοτεινό και μπερδεμένο, ακόμα κι αν έχεις όλες τις αρετές του Γκανέσα, παραμένει δύσκολο. Ν'αποδείξεις πως δεν είσαι ελέφαντας. Αξίζει όμως να το προσπαθήσεις.

3 σχόλια :

  1. Το κτήριο στην πρώτη φωτογραφία σου είναι αυτό που στεγάζει το μουσείο; Γιατί μοιάζει πολύ με ελληνικά κτήρια μιας άλλης εποχής δε συμφωνείς;
    Τα εκθέματα είναι πράγματι διαφορετικά από αυτά που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε, πάντως εμένα πολύ μου αρέσανε κι ιδίως η μεγάλη κεφαλή από τερακότα. Και είναι πράγματι συγκινητική η σύνδεση των πολιτισμών.
    Καλημέρα πιγκουινάκι!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Πιγκουίνε, μας έκανες μια πολύ ενδιαφέρουσα ξενάγηση σε ένα μουσείο στην άκρη του κόσμου με εκθέματα τόσο απομακρυσμένα από την κοσμοθεωρία μας, αλλά με νοήματα τόσο οικεία!
    Πόσο παιδιά οι άνθρωποι πάντα και πόσο ανάγκη έχουν να παραμυθιάζονται με θεωρίες και σχήματα που περιπλέκουν, αντί να απλοποιούν το προφανές:
    Η καλοσύνη, που περιέχει ισότιμα αγάπη και δικαιοσύνη, θα έπρεπε να είναι ο μόνος πνευματικός και συναισθηματικός νόμος επί γης (και τότε θα υπήρχε και η "ειρήνη" που ευαγγελίζεται η δική μας θρησκεία).
    Εξαιρετική η προτελευταία σου παράγραφος, απίθανος ο επίλογος!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Πιγκουίνε, για τον υπέροχο (και υπαρκτό) Σιντάρτα Γκαουτάμα, ο νομπελίστας γερμανός συγγραφέας Έρμαν Έσσε, έχει γράψει ένα από τα καλύτερα βιβλία του το "Σιντάρτα" και μία από τις αγαπημένες μου φράσεις του, είναι η εξής:
    ¨Σκέψη σημαίνει να γνωρίζεις τις αιτίες. Μόνο με αυτό τον τρόπο οι σκέψεις γίνονται γνώσεις και δεν χάνονται, αλλά αποκτούν σημασία και ακτινοβολούν το περιεχόμενό τους".
    Τέτοιου είδους σκέψεις αποκομίζουμε οι αναγνώστες σου, οι μετά λόγου κι αιτίας φανατικοί πτηνόφιλοι!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάνε μου λιγάκι τσίου.

Πιγκουίνος

Ιστολόγια υπάρχουν πολλά. Πτηνολόγιο όμως, ένα!

Life-Style

Popular Posts